Ruskô
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ruskô (rus: Россия) abò Ruskô Federacëjô (rus: Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi Eùropie ë Nordowi Azëji (Sybiriô). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je Mòskwa. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata.
- lëdztwò: 140.200.309 mieszkańców
- wiéchrzëzna: 17.075.200 km²
Historiô
[edicëjô | editëjë zdrój]Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z Repùbliką Òbu Nôrodów o Smoleńsk[1]. W 1689 carem òstał Pioter I[2]. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też marinarkę wòjnową[2]. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera[1]. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzódni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny[3]. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë rewolucëji gromicznikowej slédny car Mikòłôj II abdikòwał[3], a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów[4]. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (ZSSR).
Gardë
[edicëjô | editëjë zdrój]- Mòskwa
- Sankt-Petersbùrg
- Samara
- Belgard
- Niżni Nowògard
- Abakan
- Anadyr
- Angarsk
- Archangielsk
- Astrachań
- Barnauł
- Biełgorod
- Birobidżan
- Błagowieszczensk
- Brack
- Briańsk
- Bujnaksk
- Chabarowsk
- Chanty-Mansyjsk
- Chasawjurt
- Czeboksary
- Czelabińsk
- Czerkiessk
- Czita
- Derbent
- Elista
- Gorno-Ałtajsk
- Irkuck
- Iwanovo
- Iżewsk
- Jakuck
- Jarosław
- Jekaterynburg
- Joszkar-Oła
- Jużno-Sachalinsk
- Króléwc abò Kaliningrad
- Kaługa
- Kaspijsk
- Kazań
- Kiemierowo
- Kirow
- Kizlar
- Kostroma
- Kolomna
- Krasnodar (Jekaterinodar)
- Krasnojarsk
- Kurgan
- Kursk
- Kyzyl
- Lipieck
- Machaczkała
- Magadan
- Majkop
- Murmańsk
- Nabierieżne Czełny
- Nachodka
- Nalczik
- Niżniekamsk
- Nowokujbyszewsk
- Nowosybirsk
- Omsk
- Orienburg
- Orzeł
- Perm
- Pienza
- Pietropawłowsk-Kamczatskij
- Pietrozawodsk
- Psków
- Riazań
- Rostów nad Donem
- Salechard
- Saławat
- Samara
- Sarańsk
- Saratów
- Smoleńsk
- Stawropol
- Syktywkar
- Tambow
- Tiumień
- Togliatti
- Tomsk
- Tuła
- Twer
- Ufa
- Uljanowsk (Symbirsk)
- Ułan Ude
- Władikawkaz
- Władymir
- Władywostok
- Wołgograd
- Wołogda
- Wołżski
- Woroneż
Przëpisczi
[edicëjô | editëjë zdrój]- 1 2 Rosja. Historia Encyklopedia PWN [2025-09-07]
- 1 2 History of Russia Encyclopedia Britannica [2025-09-07]
- 1 2 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami Onet [2025-09-07]
- ↑ Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]
| Zrzesznica Samòstójnëch Państw | |
| Armenijô | Azerbejdżan | Biôłorëskô | Kazachstan | Kirgistan | Ruskô | Tadżikistan | Turkmenistan | Ùzbekistan | |
| Państwa w Eùropie | |
|---|---|
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô | |
| Zanôléżné teritoria: Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard | |
| Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò | Pòdniéstrze | |
| Państwa w Azëji | |
|---|---|
| Afganistón | Armenijô | Azerbejdżan | Bahrajn | Bangladesz | Bhutan | Myanmar (dôwni Birma) | Brunejô | Chinë | Cyper | Filipinë | Grëzóńskô | Indie | Iran | Irak | Izrael | Japòńskô | Jemen | Jindonezjô | Jordaniô | Kambòdżô | Katar | Kazachstan | Kirgistan | Półniowò Kòreja | Nordowô Kòreja | Kùwejt | Laòs | Liban | Malediwë | Malezjô | Mòngolskô | Nepal | Òman | Pakistan | Ruskô | Saudëjskô Arabijô | Singapùr | Sri Lanka | Syrëjô | Tadżikistan | Tajlandiô | Tajwan | Pòrënkòwi Timor | Tëreckô | Turkmenistan | Ùzbekistan | Wietnam | Zjednóné Arabsczie Emiratë | |
| Zanôléżné teritoria: Palestinskô | Makaù | Tibet | |
| Nëuznoné teritoria: Kurdistón | Nordowy Cyper | |
| Teritoria państwów butén Azëji: Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë | Egipt: Synaj | Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos | |
