Greckô

Greckô Repùblika
Ελληνική Δημοκρατία
	; Fana ; Herb
	Mòtto: Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc)
	Himn: Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë)
Òficjalny jãzëk	grecczi
Stolëca	Atenë
Fòrma państwa	repùblika
Prezydeńt	Konstandinos Tasulas
Premiéra	Kiriakos Mitsotakis
Wiéchrzëzna	131.940 km²
Lëdztwò (2011)	10.816.286
Dëtk	Eùro (EUR)
Czasowô cona	UTC +2
Nôrodné swiãto	25 strëmiannika, 28 pazdzérznika
Kòd ISO 3166	GR, GRC
Internet	.gr
Telefón	+30

Greckô – państwò w pôłniowi Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùnie.

stoleczny gard: Atenë
lëdztwò: 10 816 286 mieszkańców (2011)
wiéchrzëzna: 13 940 km²

Historiô

Stôrożëtnosc

Na terenie dzysdniowi Grecczi fónksnérowałë samòstójné gardë-państwa (gr. polis), z jaczich kòżdi miał swòje wëszëznë ë fòrmã rządów^[1]. Przédnyma pòlis bëłë Atenë a Sparta. Leżącé w Attice Atenë bëłë pierszim na swiece demokraticznym państwã^[2]. To dało tam różné institucje: Areòpag, òb czas òligarchie, dze rządzëlë Archòntowie, lëdowô gromada a téż tłëczkòwi^[3] ë lëdowi sąd^[4]. Ateńskô spòlëzna skłôda sã z trzech grëpów: òbëwatelów, metojków ë niewòlników.

Stôrożëtnô Sparta, w òdróżnienim òd Atenów, bëła mònarchią (pò richtoscë diarchią), dze włôdcama bëło dwùch królów. Jinszima institucjama bëłë: Radzëzna Starszich (Geruzjô), Efòrowie (5 urzãdników), Gromada (Apella)^[5]^[6]. Nôweższim karnã bëlë Spartiacë, strzédnym Periojkòwie, a niewòlnicë bëlë pòzéwóny Helotama^[7]. Nen krôj béł baro zmilitarizowóny, òbëwatelstwò mógł dostac za òdbëcé wòjskowi służbë^[6].

W V stalatim p.n.e. gardë stôrôżëtny Grecczi prowadzëłë wòjnë z persczim imperium Achemenidów. Wôżné biôtczi dało pòd Maratonã^[8], we zwãżënie Termopile, dze grecką starną dowòdzył spartańsczi król Leònidas^[9], ë mòrską biôtkã pòd Salaminą^[10]. W IV st. p.n.e. król Macedóńsczi Aleksander I rozpòczął pòdboje, twòrzącë stolemné imperium i dôwającë zôczątk hellenisticzny kùlturze^[11]. W II stalatim p.n.e. Greckô òsta pòdbitô bez Rzim^[12].

Strzédné wieczi

Òb strzédné wieczi bëło tu Wschòdnorzimsczé cysarstwò (395–1453), chtërno òstało pòdbité bez Tërków w 1453^[13].

Nowòżëtnosc

W 1821 zaczã sã wòjna o samòstójnotã Grecczi òd Òsmańsczégò Imperium. Przëczëną bëła pòliticznô ùcemiãga. 25 strëmiannika 1821 zaczã sã drëgô biôtka, chtërny dzéń je ùznôwóny za dzéń samòstójnotë. Òb czas biôtków interweniowałë Ruskô ë Wiôlgô Britaniô, a jinszim zdrzódłã kònfliktu stałë sã religijne różnice midzë wëznôwcama prawòsławiégò a mùzelmanama. W gromiczniku 1830 na mòcë Londińsczégò Protokòłu greckô òsta ùznónô samòstójnym państwã, a ji królã òstôł Òtto I^[14].

Galeriô

Prefekturë Grecczi

Òbaczë téż

Parnas

Przëpisë

↑ Martin T.R., 2022, s. 137.
↑ Panegyres K., The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] (ang.).
↑ Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 447.
↑ Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, s. 290-291.
↑ Martin T.R., 2022, s. 141-143
1 2 Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 424-425
↑ Martin T.R., 2022, s. 142.
↑ Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 396
↑ Zbiérno prôca, Historia Powszechna 3 2007, s. 400-401
↑ Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 402-403
↑ Martin T.R., 2022, s. 307-309
↑ Zbiérnô prôca: Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego., 2007, s. 661-663
↑ Białek A., Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].
↑ Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] (ang.).

Bibliografiô

Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński. Biblioteka Gazety Wyborczej, 2007, s. 290. ISBN 978-84-9819-810-2. (pòl.)
Martin T.R., Szkudliński J., Starożytna Grecja: od prehistorii do czasów hellenistycznych, Wydanie drugie, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2022, ISBN 978-83-67324-15-1. (pòl.)
Zbiérnô prôca: Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego. Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-811-9. (pòl.)

Bùtnowé lënczi

Commons: Greckô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé

Państwa z Eùro
Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùnie Aùstriô \| Belgiô \| Bùłgariô \| Chòrwackô \| Cyper \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Malta \| Miemieckô \| Holandiô \| Pòrtugaliô \| Słowackô \| Słoweniô \| Szpańskô
jiné państwa: Andora \| Czôrnogóra \| Kòsowò \| Mònakò \| San Marino \| Watikan

[1] Martin T.R., 2022, s. 137.

[2] Panegyres K., The ancient Greeks invented democracy – and warned us how it could go horribly wrong [online], The Conversation, 22 zélnika 2025 [dost. 2026-08-01] (ang.).

[3] Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 447.

[4] Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, s. 290-291.

[5] Martin T.R., 2022, s. 141-143

[:0-6] 1 2 Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 424-425

[7] Martin T.R., 2022, s. 142.

[8] Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 396

[9] Zbiérno prôca, Historia Powszechna 3 2007, s. 400-401

[10] Zbiérnô prôca, Historia Powszechna – Starożytny Egipt, Grecja i świat helleński, 2007, s. 402-403

[11] Martin T.R., 2022, s. 307-309

[12] Zbiérnô prôca: Historia Powszechna – Konsolidacja hellenizmu. Początki Rzymu i przemiany świata klasycznego., 2007, s. 661-663

[13] Białek A., Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum. Losy imperium pełne były triumfów i upadków | National Geographic [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-08-02].

[14] Greek Independence from the Ottoman Empire | History | Research Starters | EBSCO Research [online], EBSCO [dost. 2026-08-02] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé