Madżarskô

Madżarskô
Magyarország
	; Fana ; Herb
	Himn: Isten áldd meg a magyart
Òficjalny jãzëk	madżarsczi
Stolëca	Bùdapeszt
Fòrma państwa	repùblika
Kònstitucjô	Kònstitucjô z 2011
Prezydeńt	Tamás Sulyok
Premiéra	Péter Magyar
Wiéchrzëzna	93.030 km²
Lëdztwò (2010)	9.996.000
Dëtk	forint (HUF)
Czasowô cona	UTC +0
Nôrodné swiãto	15 strëmiannika
Kòd ISO 3166	HU
Internet	.hu
Aùtowi kòd	H
Telefón	+36

Madżarskô je państwã w Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji^[1]. Greńczë z Rumùńską, Ùkrajiną, Słowacką, Aùstrią, Słowenią, Chòrwacką, ë Serbią.

Geògrafiô

Pòłożenié: Leżë w w Westrzédny Eùropie.
wiéchrzëzna: 93.030 km²
Grańce:
- òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,106 km
- państwa, z jaczima mô grańce: Aùstriô 321 km; Chòrwackô 348 km; Rumùńskô 424 km; Serbiô 164 km; Słowackô 627 km; Słoweniô 94 km; Ùkrajina 128 km, 2,106

Demografiô

Lëdztwò: 9,827,455 mieszkańców (2025)^[2]
Religie: Rzimsko-katolëcczi Kòscół 27.5%, Grecko-katolëcczi 1.7%, jinsze katolëcczé wëznania 0.9%, kalwinizm 9.8%, Lëterstwò 1.8%, jinsze chrzescëjańsczé (w tim prawòsławié) 1.6%, jinsze 0.4%, bezbòżnictwò 16.1%, brak òdpòwiédzi w ankece 40.1%^[2]

Pòliticzny system

pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika^[1]
Przédnik kraju: prezydent (Tamás Sulyok), reprezentacëjnô fónkcjô^[1]
Wëkònôwczô władza: rząd z premierã (Péter Magyar) na przódku^[3]
Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament - Nôrôdnô Gromada (199 nôleżników, wëbieranëch na 4 lata^[4])
dëtk: forint (HUF)

Historiô

25 gòdnika 1000 madżarsczi ksażã Sztefón I kòrónował sã na króla ë pòwstało Królestwò Madżarsczi. W 1526 Madżarze pòniesli klãska w bitwie pòd Mochaczem, z jej przëczënë pòrénk Madżarsczi dòstał sã pòd władzã jimperium òsmańsczégò, zôpôd pòd władzã mònarchii Habsburgów^[5]. Procëm Aùstrie mioły mol nôrôdne pòwstania: Rakoczego (1703–1711) ë Zymk Lëdów (1848–1849)^[6], òstateczné w 1867 Madżarskô zwëskałô aùtonomiã ë pòwstałë Aùstro-Madżarskô^[7]. Po I swiatowi wòjnie (1918) wspólne państwò ùstało jistniec ë Madżarskô stałô sã repùblikã^[8]. Samòstójnota òstała ùznana na mòcë traktatu z Saint-Germain-en-Laye w 1919^[7]. W 1920 krôj znowù stał sã mònarchią, le sledny król (ë czezer Aùstrie) Karól IV nie òstał dopùszczony do władzë a państwã rządzëł regent Miklós Horthy^[9]. W 1920 na mòcë traktatu z Trianon krôj stracëł òk. 2/3 teritorium^[6]. Òbczas II swiatowy wòjnie państwò biotkowało po starnie III Rzeszy, w 1944 przeszłë na starnã Aliantów. Po II swiatowi wòjnie mioł mol okres kòmùnizmù (m.jin. w 1956 bëłô pòwstanié lëdowe, brutalnie stłumione przez czerwòną armiã), a pò 1989 rokù stały sã demòkraticznym państwã jako Repùblika Madżarsczi^[6]. Òd 2004 Madżarsko je nôleżnikã Eùropejsczi Ùnie^[1]. W 2011 przëjãto nową kònstitucëję, dze mionã państwa je Madżarskô^[10].

Przëpisë

1 2 3 4 Węgry - Informacje o kraju UE Unia Europejska
1 2 Hungary The World Factbook
↑ The Government Hungarian Goverment
↑ Electing Members of the National Assembly Hungarian National Assembly
↑ Battle of Mohács EBSCO
1 2 3 History of Hungary Tour guides Veszprém Hungary
1 2 A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Hungary
↑ The First Hungarian Republic The Orange Files
↑ Węgry Encyklopedia Interia
↑ Art. A kònstitucji

Bùtnowé lënczi

Commons: Madżarskô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé

Państwa z Eùro
Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùnie Aùstriô \| Belgiô \| Bùłgariô \| Chòrwackô \| Cyper \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Malta \| Miemieckô \| Holandiô \| Pòrtugaliô \| Słowackô \| Słoweniô \| Szpańskô
jiné państwa: Andora \| Czôrnogóra \| Kòsowò \| Mònakò \| San Marino \| Watikan

[:0-1] 1 2 3 4 Węgry - Informacje o kraju UE Unia Europejska

[:1-2] 1 2 Hungary The World Factbook

[3] The Government Hungarian Goverment

[4] Electing Members of the National Assembly Hungarian National Assembly

[5] Battle of Mohács EBSCO

[:2-6] 1 2 3 History of Hungary Tour guides Veszprém Hungary

[:3-7] 1 2 A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Hungary

[8] The First Hungarian Republic The Orange Files

[9] Węgry Encyklopedia Interia

[10] Art. A kònstitucji

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andora \| Aùstriô \| Belgiô \| Biôłoruskô \| Bòsniô ë Hercegòwina \| Bùłgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Duńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francjô \| Greckô \| Irlandiô \| Islandiô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Holandiô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Słoweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcariô \| Szwédzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë \| Farersczé Òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Nadedniestrzé