Ruskô

Ruskô Россия (Rossija)
Fana	Herb
Himn: Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi Państwòwi Himn Rusczi Federacji

Òficjalny jãzëk	rusczi
Stolëca	Mòskwa
Fòrma państwa	repùblika
Kònstitucjô	Kònstitucjô Rusczi
Prezydeńt	Władimir Putin
Premiéra	Michaił Miszustin
Data ùsôdzenia	26 gòdnika 1991
Wiéchrzëzna	17.075.200 km²
Lëdztwò (2026)	143,394,458^[1]
Dëtk	rusczi rubel (RUB)
Czasowô cona	UTC +3 do +12
Nôrodné swiãto	9 maja, 12 czerwińca
Kòd ISO 3166	RU
Internet	.ru .рф (.cu)
Aùtowi kòd	RUS
Telefón	7

Ruskô (rus: Россия) abò Ruskô Federacëjô (rus: Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi Eùropie ë Nordowi Azëji (Sybiriô). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je Mòskwa. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata.

Historiô

Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z Repùbliką Òbu Nôrodów o Smoleńsk^[2]. W 1689 carem òstał Pioter I^[3]. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã^[3]. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera^[2]. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny^[4]. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał^[4], a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów^[5]. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (ZSSR).

Geògrafiô

Pòłożenié

W Nordowi Azëji greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò Spòkójnégò Òceanu.

Wiéchrzëzna

całownô: 17,098,242 km²
wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km²
wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km²
môl na swiece wedle wiéchrzëznë: total 1

Lądowé grańce

òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km
państwa, z jaczima mô grańce: Azerbejdżan 338 km; Biôłorus 1,312 km; Chińskô Lëdowô Repùblika (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; Estoniô 324 km; Fińskô 1,309 km; Grëzóńskô 894 km; Kazachstan 7,644 km; Nordowô Koreja 18 km; Łotwa 332 km; Lëtwa (Kaliningradzkô Òbéńda) 261 km; Mongolskô 3,452 km; Norweskô 191 km; Pòlskô (Kaliningradzkô Òbéńda) 209 km; Ùkrajina 1,944 km

Brzegòwô liniô

37,653 km

Wësokòsc terenu

strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m.
nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé)
nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus)

Gruńtë wedle ùżiwaniô

rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów)
lasë 50.7%
jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023)

Gardë

Pòliticzny system

Wëkònôwczô władza

prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012)
premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020)

Ùstawòdôwczô władza

Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników).

Òbaczë téż

Przëpisë

↑ Russia Population (2026) [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (an.).
1 2 Rosja. Historia Encyklopedia PWN [2025-09-07]
1 2 History of Russia Encyclopedia Britannica [2025-09-07]
1 2 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami Onet [2025-09-07]
↑ Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]

Bibliografiô

Ruskô w „The World Factbook”

Bùtnowé lënczi

Commons: Ruskô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Zrzesznica Samòstójnëch Państw
Armenijô \| Azerbejdżan \| Biôłorëskô \| Kazachstan \| Kirgistan \| Ruskô \| Tadżikistan \| Turkmenistan \| Ùzbekistan

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andorra \| Aùstriô \| Belgijskô \| Biôłorus \| Bòsnijô ë Hercegòwina \| Bùlgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Dëńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francëjô \| Greckô \| Irlandëjô \| Islandëjô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Néderlandzkô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Sloweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcarskô \| Szwedzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britanijô
Zanôléżné teritoria: Alandsczé òstrowë \| Farersczé òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Pòdniéstrze

Państwa w Azëji
Afganistón \| Armenijô \| Azerbejdżan \| Bahrajn \| Bangladesz \| Bhutan \| Brunejô \| Chinë \| Cyper \| Filipinë \| Grëzóńskô \| Indie \| Iran \| Irak \| Izrael \| Japòńskô \| Jemen \| Jindonezjô \| Jordaniô \| Kambòdżô \| Katar \| Kazachstan \| Kirgistan \| Półniowò Kòreja \| Nordowô Kòreja \| Kùwejt \| Laòs \| Liban \| Malediwë \| Malezjô \| Mòngolskô \| Myanmar (dôwni Birma) \| Nepal \| Òman \| Pakistan \| Ruskô \| Saudëjskô Arabijô \| Singapùr \| Sri Lanka \| Syrëjô \| Tadżikistan \| Tajlandiô \| Tajwan \| Pòrënkòwi Timor \| Tëreckô \| Turkmenistan \| Ùzbekistan \| Wietnam \| Zjednóné Arabsczé Emiratë
Zanôléżné teritoria: Palestinskô \| Makaù \| Tibet
Nëuznoné teritoria: Kurdistón \| Nordowy Cyper
Teritoria państwów butén Azëji: Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë \| Egipt: Synaj \| Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos

[1] Russia Population (2026) [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (an.).

[:0-2] 1 2 Rosja. Historia Encyklopedia PWN [2025-09-07]

[:1-3] 1 2 History of Russia Encyclopedia Britannica [2025-09-07]

[:2-4] 1 2 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami Onet [2025-09-07]

[5] Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andorra \| Aùstriô \| Belgijskô \| Biôłorus \| Bòsnijô ë Hercegòwina \| Bùlgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Dëńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francëjô \| Greckô \| Irlandëjô \| Islandëjô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Néderlandzkô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Sloweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcarskô \| Szwedzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britanijô
Zanôléżné teritoria: Alandsczé òstrowë \| Farersczé òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Pòdniéstrze

Państwa w Azëji
Afganistón \| Armenijô \| Azerbejdżan \| Bahrajn \| Bangladesz \| Bhutan \| Brunejô \| Chinë \| Cyper \| Filipinë \| Grëzóńskô \| Indie \| Iran \| Irak \| Izrael \| Japòńskô \| Jemen \| Jindonezjô \| Jordaniô \| Kambòdżô \| Katar \| Kazachstan \| Kirgistan \| Półniowò Kòreja \| Nordowô Kòreja \| Kùwejt \| Laòs \| Liban \| Malediwë \| Malezjô \| Mòngolskô \| Myanmar (dôwni Birma) \| Nepal \| Òman \| Pakistan \| Ruskô \| Saudëjskô Arabijô \| Singapùr \| Sri Lanka \| Syrëjô \| Tadżikistan \| Tajlandiô \| Tajwan \| Pòrënkòwi Timor \| Tëreckô \| Turkmenistan \| Ùzbekistan \| Wietnam \| Zjednóné Arabsczé Emiratë
Zanôléżné teritoria: Palestinskô \| Makaù \| Tibet
Nëuznoné teritoria: Kurdistón \| Nordowy Cyper
Teritoria państwów butén Azëji: Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë \| Egipt: Synaj \| Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos