Aùstralëjô

Z Wikipedia
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Commonwealth of Australia
Aùstralëjô
Fana Aùstralëjô Céch Aùstralëjô
ò fanie ò céchù
Mòtto: (No Worries) fëlëje òficjalné rzëczenié
Pòłożenié Aùstralëjô
Òficjalny jãzëk anielsczi
Stolëca Canberra
Fòrma państwa kònstitucëjnô mònarchijô
Przédnik kraju królewa Elżbiéta II
Szef kraju premiéra Scott Morrison
Wiéchrzëzna
 - całownô
 - westrzódlądowe wòdë
6. na swiece
7.692.024 835 km²
0,76%
Lëdztwò
 - całkowita (2017)
 - gãscëzna lëdzy
10. na swiece
23.401.892
2,8 sztatur/km²
Dëtkòwô jednota aùstralëjsczi dolar (AUD)
Czasowô cona UTC +8 do +11
Himn Advance Australia Fair (Prosperuj, Snożno Aùstralëjô)
Kòd ISO 3166 AU
Jinternet .au
Aùtowi kòd AU
Telefónowi kòd +61
Australia with AAT (orthographic projection).svg
Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô

Aùstralëjô (anielsczi: Commonwealth of Australia) je państwã na Aùstralëjsczim kòntinence, Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstralëjô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralëji je gard Canberra, a nôwikszi gard to Sydney. Jine wiksze gardë Aùstralëji to Melbourne, Brisbane, Perth i Adelaide.

Aùstralëjô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù Spòkójny Òcean, a òd pôłniô i zôpadu Jindijsczi Òcean. Państwa w blëze to Papua Nowô Gwinëjô, Jindonezjô i Pòrënkòwi Timor na nordë; Òstrowë Solomona i Vanuatu na nordë i pòrénkù; i Nowô Zelandzkô na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralëji to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstralëjô, Queensland, Zôpadnô Aùstralëjô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land.

Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)[1]. Australejo to dawni beła kolonija Wiôldżi Britaniji, z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralëjsczi premiera i parlament.[2]

Aùstralëjô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralëjsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania bumerang i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki (didgeridoo). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock.

Fauna e flora[edicëjô | editëjë zdrój]

W Aùstralëji je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako koala, kangurë, dingo, dzëbôl, kookaburra (dacelo), tasmansczi purtk i jin.
Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo.

Miono[edicëjô | editëjë zdrój]

Pierszi rezownik europejsczi w Aùstralëjô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.
Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstralëjô z łacyńsczego jãzeka Terra Australis Incognito, Zemia Półniowô Nieznanô.

Galerijô[edicëjô | editëjë zdrój]

Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstralëjô[edicëjô | editëjë zdrój]

  • Murrawarri
  • Koori (abo Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie);
  • Ngunnawal w Aùstralëjsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales;
  • Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales;
  • Murrdi w Southwest & Central Queensland;
  • Nyungar w polniowej Western Australia;
  • Yamatji w centralnej Western Australia;
  • Wangai w Western Australian Goldfields;
  • Nunga w polniowej South Australia;
  • Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium;
  • Yapa w zôpadnim Northern Territory;
  • Arrernte w centralnej Australia;
  • Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT);
  • Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT);
  • Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land.
  • Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land;
  • Palawah (abo Pallawah) na Tasmanji

Butnowe lenczi[edicëjô | editëjë zdrój]

Przëpise[edicëjô | editëjë zdrój]

  1. Census AUS id 036
  2. Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.