Nowô Zélandiô

Nowô Zélandiô New Zealand Aotearoa
Fana Nowi Zélandie Fana Herb Nowi Zélandie Herb
Himn: God Defend New Zealand
Nowô Zélandiô na karce
Spòdlowé pòdôwczi
Òficjalny jãzëk	anielsczi, maòrisczi, nowòzélandzczi migòwi jãzëk
Stolëca	Wellington
Fòrma państwa	Kònstitucyjnô mònarchiô
Mònarcha	Karól III
Prezydeńt	Cindy Kiro
Premiéra	Christopher Luxon
Wiéchrzëzna % wòdë	268.680 km² 2,2%%
Lëdztwò (-)	4,5 mln
Dëtk	nowòzélandzczi dolar (NZD)
Czasowô cona	UTC +12/+13
Nôrodné swiãto	6 gromicznika (Dzéń Waitangi).
Kòd ISO 3166	NZ
Internet	.nz
Telefón	+64

Nowô Zélandiô (an. New Zealand, maò. Aotearoa) – państwò pòłożoné na òstrowach na pôłniowim zôpadze Spòkójnégò Òceanu. Skłôdô sã z dwùch głównëch wëspów – Nordowégò Òstrowù (an. North Island, maò. Te Ika-a-Māui) ë Pôłniowégò Òstrowù (an. South Island, maò. Te Waipounamu) a téż wicy jak 700 mniészich òstrowów. Je to szósté nôwikszé wëspiarsczé państwò na swiece pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Leżi na pòrénk òd Aùstralie za Tasmanowim Mòrzã a na pôłnié òd òstrowów Nowi Kaledonie, Fidżi a Tondżi. Bòkadnô topògrafiô kraju a òstré górsczé czëpë, w tim Pôłniowé Alpë (an. Southern Alps, maò. Kā Tiritiri o te Moana), pòwstałë dzãka tektonicznémù zùrzmieniémù a wùlkanicznym erupcjóm. Stolëcą Nowi Zélandie je Wellington, a nôlëdniészim gardã – Auckland.

Nowòzélandzczé òstrowë bëłë slédnyma wikszima mieszkalnyma masama lądu, jaczé òsedlił człowiek. Na òpis midzë 1280 a 1350 rokã, Pòlinezyjczicë zaczãlë zasedlac wëspë, a w kònsekwencje pózni téż rozwijac apartną maòriską kùlturã. W 1642 rokù, holendersczi òdkriwca Abel Tasman òstôł pierszim Eùropejczikã, co ùzdrzôł a òdnotérowôł jistnienié òstrowów. W 1769 rokù, britijsczi òdkriwca, kapténa James Cook stôł sã pierszim Eùropejczikã, jaczi pòstawił na nowòzélandzczi zemie stopã, a zrëchtowôł ji kôrtã. W 1840 rokù, przedstôwcowie Zjednónégò Królestwa a maòrisczi wódcowie pòdpiselë traktat z Waitangi, chtëren zrobił tur do ògłoszeniô przez Wiôlgą Britaniã deklaracje suwerennoscë pózni w nym rokù a ùsadzenié Kòrunny Kòlonie Nowi Zélandie w 1841 r. Z ti przëczënë to dało seriã kònfliktów midzë kòlonialnyma wëszëznama a plemionama Maòrisów, jaczé skùtkòwałë kònfiskatą zacht sztremlów maòrisczi zemie. Nowô Zélandiô sta sã dominium w 1907, a fùl samòstójnotã zwëska w 1947 rokù, zachòwiwającë ale mònarchã jakno głowã państwa. Dzysdnia wikszosc òd 5,3 miliona mieszkańców kraju je eùropejsczégò pòchôdaniô; nôwikszą mniészëzną są aùtochtoniczny Maòrisowie – pò nich to dô Azjatów a lëdë Pacyfikù. Szlachòwno, nowòzélandzkô kùltura przédno czerpie ze spôdkòwiznë Maòrisów a britijsczich òsedléńców, równak zwikszonô imigracjô zwikszô pùlã kùlturalnëch inspiracjów. Òficjalnyma jãzëkama kraju są anielsczi, maòrisczi a nowòzélandzczi migòwi jãzëk. Lokalny dialekt anielsczëgò jãzëka je ale dominëjącą gôdką.

Galeriô

• 
  Kôrta Nowi Zélandie
• 
  Nowô Zélandiô na kôrce Zemie

Òbaczë téż

• Aùstraliô

Bùtnowé lënczi

Commons: Nowô Zélandiô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons