Eùropa

Eùropa (gr. ë łac. Europa, mòże bëc zrzeszëne z grecczim europos, 'letkò ùnoszącë sã', abò òd asyrsczégò ereb, co òznôczô 'zôpôd') je dzélã swiata (przez niechtërnech zwóny kòntinentã) na nordowi półkùglë planetë Zemia. Rozcëgò sã òd Atlantëcczégò Òceanu na zôpôdze do górów Ùral na pòrénkù razã z tima gòrama, téż òd Westrzódzemnegò Mòrza, Czôrnégò Mòrza ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò na pôłnim do Nordowégò Mòrza na nordze.

Geògrafne pòdôwczi

Wiéchrzëzna Eùropë: 10 521 324 km², (5,96 mln km² z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Lëdztwò: kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Równoleżnikòwi rozskòczënk: 5600 km (79 gradów)
Pôłnikòwi rozskòczënk: 4200 km (35 gradów)
Długota strądôw: 38 tys. km
Strzédna wiżô môlu: 340 m n.r.m.
Nôwëższi wëszéńc w Eùropie: Mont Blanc (4807 m n.r.m.)
Nôniższi môl w Eùropie: na strądze Kaspijsczégò Mòrza (-28 m p.r.m.)
Nôdłëgszô rzéka w Eùropie: Wołga 3530 km
Nôwiksze jezero w Eùropie: Ładoga 17700 km²
Strzédna gãscëzna lëdzy: 34 sztaturë/km²
Nôwiksze garde w Eùropie: Stambuł, London, Pariz, Mòskwa

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata:

na nordze – Òstrów Rudolfô w òstrowinié Zemii Franciszka Józefa
na pôłnie – òstrów Gavdos
na pòrénkù – Flissingsczi Retk na Nowi Zemi
na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa Flores na Azorach

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù:

na nordze – retk Nordkinn (Norweskô)
na pôłnie – retk Marroquí (Szpańskô)
na pòrénkù – ùbiega Bajdaratë do Bajdaraccziej Hôwindżi (Ruskô)
na zôpôdze – retk Roca (Pòrtugalskô)

Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô.

Razã z Azëją Eùropa je Eùrazëjã ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã.

Pòzwa

Pòzwa Eùropë wëwòdzë sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (Europe) i wic przez łacyńsczą fòrmã Europa wëszło do wnetk wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη je niejasnô: bëc mòże pòchòdzë òno òd εὐρωπός (europos) – „łagódnie wznôszający sã”, abò òd asyrijsczégò ereb, „zôpôd”. Jinszé teorëje wëwòdzą róda pòzwë òd semicczégò słowa òznaczëjącégò „cemny”. Ùżëwóne je téż òkreslenié Stari Kontinent.

Grańce Eùropë

Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie anglosasczim.

Òbôcze téż

Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andorra \| Aùstriô \| Belgijskô \| Biôłorus \| Bòsnijô ë Hercegòwina \| Bùlgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Dëńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francëjô \| Greckô \| Irlandëjô \| Islandëjô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Néderlandzkô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Sloweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcarskô \| Szwedzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britanijô
Zanôléżné teritoria: Alandsczé òstrowë \| Farersczé òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Pòdniéstrze

Państwa w Eùropie
Albańskô \| Andorra \| Aùstriô \| Belgijskô \| Biôłorus \| Bòsnijô ë Hercegòwina \| Bùlgarskô \| Chòrwackô \| Cyper \| Czeskô Repùblika \| Czôrnogóra \| Dëńskô \| Estóńskô \| Fińskô \| Francëjô \| Greckô \| Irlandëjô \| Islandëjô \| Italskô \| Lëtewskô \| Liechtenstein \| Luksembùrskô \| Łotewskô \| Madżarskô \| Malta \| Miemieckô \| Mòłdawskô \| Mònakò \| Néderlandzkô \| Nordowô Macedoniô \| Norweskô \| Pòlskô \| Pòrtugalskô \| Rumùńskô \| Ruskô \| San Marino \| Serbskô \| Sloweńskô \| Słowackô \| Szpańskô \| Szwajcarskô \| Szwedzkô \| Tëreckô \| Ùkrajina \| Watikan \| Wiôlgô Britanijô
Zanôléżné teritoria: Alandsczé òstrowë \| Farersczé òstrowë \| Gibraltar \| Grenlandzkô \| Guernsey \| Jersey \| Man \| Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò \| Pòdniéstrze