Jón Trepczik

Jón Trepczik (pòl. Jan Trepczyk; ùr. 22 rujana 1907 w Strëszi Bùdze k. Mirochòwa, ùm. 3 séwnika 1989 we Wejrowie) – jeden z nôwëbitniészich kaszëbsczich piesniodzejów, piesniôrz, nôleżnik Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów w Kartuzach ë grëpë Zrzeszińców a Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, pedagóg, kaszëbsczi dejolog, leksykògraf – aùtór pòlskò-kaszëbsczégò słowôrza, wespółzałóżca Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie, spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca ë kòmpòzytór.

Żëcopis

Dzectwò i młodosc

Jón Trepczik pòchòdzył z gbùrsczi familii ze Strëszi Bùdë midzë Stajszewã a Mirochòwã (kartësczi kréz), dze przëszedł na swiat 22 rujana 1907 rokù. Ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w Kòscérznie, chtërno ùkùńcził w 1926 r. Zaczął robic jakno szkólny w Kartuzach, a pò krótczim czasu przeniósł sã do szkòłë w Miszewie, gdze robił do 1934 r. Ju jakno młodi człowiek zainteresowôł sã òn kaszëbizną, òsoblëwie dzãka taczim lëdzóm jak Aleksander Majkòwsczi i Aleksander Labùda. W 1929 rokù doszło do stwòrzeniô Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów^[1], a Trepczik przënôlégôł do karna załóżców ny òrganizacji.

W 1930 r. òżenił sã z Anielą Rómpską, chtërna bëła sostrą jednégò z nôbarżi znónëch ùtwórców i dzejôrzów z karna Zrzeszińców Jana Rómpsczégò.

Trepczik zadebiutowôł w tim samim rokù w Chëczë Kaszëbsczi wëjimkã òpòwiôdaniégò pòd titlã Na szlachù zbrodnie. Jakno pòeta pierszi rôz òbjawił sã w 1931 r. w Gryfie. Pisôł do wëchôdający w trzëdzestëch latach uszłégò stalata Zrzeszë Kaszëbsczi. Midzëwòjnowé wëszëznë Pòlsczi nie bëło za baro żëczné temù, żebë kaszëbizna mògła sã richtich rozkòscerzac. Òsoblëwie doswiôdczëlë tegò lëdze, co przënôlégelë do karna Zrzeszińców. Baro pòdsztrëchiwelë òni midzë jinszima apartnotã kaszëbsczi òbéńdë i kaszëbsczégò jãzëka, jaczi, na przék wëstãpùjącym tej pòzdrzatkóm, mielë nié za jedną z pòlsczich gwarów, le za apartny słowiańsczi jãzëk. Prawie to pòdsztrëchiwanié kaszëbsczi apartnotë sprawiło, że pòlsczé wëszëznë, tak przedwòjnowé, jak téż pózniészé pòwòjnowé, pòsãdzywało tej sej Kaszëbów, a òsoblëwie prawie Zrzeszińców ò separatizm, jaczégò célã miało bëc òddzelenié Kaszëb òd pòlsczégò państwa.

Trepczik w 1934 r. przeniosłi òstôł do szkòłë w Rogòznie, leżącym w òbéńdze Wiôlgòpòlsczi. Òb czas bëtnoscë w Wiôlgòpòlsce w 1935 r. wëdóny òstôł jeden z bëlnëch dokôzów Jana Trepczika. Béł to Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I, w chtërnym Trepczik pòkôzôł sã nié leno jakno lëteracczi ùtwórca, ale téż kòmpòzytór twòrzący melodie do tekstów A. Labùdë, J. Rómpsczégò i swòjich gwôsnëch. Pò robòce w Rogòznie jaż do wëbùchù drëdżi swiatowi wòjnë Trepczik robił w Tłukawach.

II swiatowô wòjna

W séwnikù 1939 r. Méster Jón przebiwôł w Tłukawach, pò czim w 1940 rokù wrócył na Kaszëbë. Tam zaczął robic jakno kasjéra w ùrzãdze gminë we Swiónowie. W 1943 r. òstôł wcelony do niemiecczégò wòjska, w Italsce przeszedł do partizancczi, z chtërny dostôł sã do armii generała Andersa.

Kaszëbskô dzejnota, robòta i rodzëzna

Do kraju wrócył w 1946 r., dze nalôzł robòtã w Spòdleczny Szkòle nr 4 w Wejrowie. Robił w ni jaż do emeriturë, na jaką przeszedł w 1967 r. Krótkò pò wòjnie związôł sã téż z òdrodzoną „Zrzeszą Kaszëbską”, chtërna wëchôda w latach 1945-47. W nôcãższim cządze, czej pò lëkwidacji òdrodzony „Zrzeszë”, a przed ùtwòrzenim Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò, Kaszëbi ni mielë swòji òrganizacji, co reprezentowabë jich interesë ë miabë starã ò kaszëbiznã, wejrowsczi dodóm Jana Trepczika béł môlã, gdze pòtikelë sã lëdze dzejający na kaszëbsczim niwie.

Na òperacjowi rozmòwie z nim fónkcjonariuszowie Ùrzãdu do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù mielë nôdzejã, że mòże ùdô sã gò zachãcëc do wespółdzejaniô. Pò drëdżim zetkanim z nim stało sã równak dlô ùbówców czësto gwësné, że ùdostanié gò na jich stronã nie je mòżlëwé. Trepczik nie zrobił tegò, co chcelë òd niegò jegò rozmówcowie z ÙB, ale òbstôwôł na swòjim, a òkróm tegò nie tacył przed nima, że nie widzy mù sã sytuacjô Kaszëbów i kaszëbiznë w Lëdowi Pòlsce, co nadczidłé òstało we Warszawie 29 zélnika 1955 r. Jiné pismiono je napisóné rãczno i przeniosłé przez niegò na zéńdzenié z fónkcjonariuszama ÙB w 1955 r. Jesz nigle gò napisôł, mùszôł béł ju rôz bëc w ùrzãdze, gdze pitóny béł midzë jinszima ò swòje dzejanié przed wòjną, òb czas ni, a téż pòtemù. Miôł gadac, co wié ò dzejarzach kaszëbsczich, chtërnëch znaje, a téż napisac dlô ùbówców wszëtkò, co wié ò kaszëbsczim separatizmie, ò dzejanim przedwòjnowi ë pòwòjnowi „Zrzeszë Kaszëbsczi”, ò znónëch kaszëbsczich dzejarzach i ò tim, jaczi je jegò pòzdrzatk na òglowé ùregùlowanié kaszëbsczi sprawë.

W 1956 rokù nalôzł sã Méster Jón midzë załóżcama Kaszëbsczégò Zrzeszeniégò, chtërnégò wejrowsczim partã pózni czerowôł. Béł midzë jinyma baro aktiwnym dzejarzã mùzyczny rësznotë. Zajimôł sã prowadzenim chùrów a òkróm te, razã ze swòją drëgą białką, Léòkadią twòrził môłé spiéwòwé karno^[2], chtërno wëstãpòwało na różnëch zéńdzeniach ë rozegracjach. W 1959 rokù dwa zestawë jegò spiéwków òstałë wëdóné przez Karno Sztudérów Kaszëbów Òrmùzd. W nëch arkùszach pierszi rôz òsta zamieszczónô m.jin. pòpùlarnô piesniô „Zemia Rodnô”, ùznôwónô dzysdnia przez wiele Kaszëbów za nôrodny kaszëbsczi himn. W pózniészich latach wëszłë jesz: Rodnô zemia (1974), Moja chëcz (1978) ë Lecë, chòrankò (1980, 1997). Do artisticzny spôdkòwiznë Trepczika przënôlégają téż òbrôzë ë céchùnczi. Trepczik słëchô karnu lëdzy, co jakno pierszi òstelë – w 1967 rokù – wëprzédniony przëznôwónym przez Karno Sztudérów „Pòmòraniô” Medalã Stolema^[3].

Kùńcowi cząd i smierc

Òb kùńcowi cząd jegò żëcégò wëszłë smarą trzë tomiczi jegò kaszëbsczich wiérztów, pòrëszającëch témiznã miłotë do domôcëznë^[4], kaszëbsczi mòwë, zemi ë jich dłudżich dzejów. W 1970 rokù ùkôza sã Moja stegna, a w 1977 r. Odecknienié. Szpecjalnie dlô dzecy ùrëchtowôł òn zbiérk kaszëbsczich wiérztów wëdóny w 1975 r. pòd titlã Ukłôdk dlô dzôtk. W 1979 rokù òstôł nôleżnikã Związkù Pòlsczich Lëteratów. Jegò wiérzta "Kaszëbskô mòwa" òsta dolmaczonô na: biôłorusczi, bretońsczi, miemiecczi i sloweńsczi.

Jón Trepczik ùmiarł 3 séwnika 1989 r. w Wejrowie, gdze pòchòwóny òstôł na smãtôrzu w Smiechòwie.

Wdôr

Jeden z brzadów jego robòtë ùkôzôł sã szerzi smarą ju pò jegò smiercë – dwatomòwi Słownik polsko-kaszubski, wëdóny w 1994 rokù. Robòta nad nim zajã autorowi dłudżé lata, a zacza sã òna ju w latach szescdzesątëch XX stalatégò. Nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô prof. Jerzi Tréder.

Spòdlecznô Szkòła w Miszewie nosy dzysô miono prawie Jana Trepczika. Dzejającé w Wejrowie Towarzystwo Śpiewacze nosy téż jegò miono.

Krótczé sztrasë w Wejrowie, Rëmi i Bòlszewie òtrzimałë nowé pòzwë na wdôr Trepczika; je òn téż przëtómny w gazétach ë cządnikach. W 2008 rokù ùkôzôł sã jegò żëcopis w knéżce Féliks Marszôłkòwsczi i jinszi Zrzëszińcë a rozwij jãzëka òrôz kaszëbsczi lëteraturë. XX Festiwal Mòrsczich Frantówków stôł sã òrãdzym do wëdôwkù dwùch zbiérków piesniów Trepczika w ùsôdzkù na spiéwôków solo i chùru („Hej mòrze, mòrze” ë „Marika”). Równoczasno ùkôza sã antologiô „Jëbleùsz Òglowòpòlsczégò Festiwalu Piesnie ò Mòrzu w Wejrowie (1966–2008)”. Rozległi żëcopis aùtora napisôł Édmùnd Kamińsczi. Trepczik wniosł wôżny wkłôd w wespółtwòrzenié kaszëbsczégò pisónégò jãzëka ë do dzysdnia mô wiôldżi cësk na kùlturowé strzodowiszcze w Kaszëbsce.

Ùsôdztwò (wëjimk)

Kaszebskji pjesnjôk. Dzél I, Rogòznô Wlkp. 1935 (32 ùsôdzczi)
Mòja stegna, Gduńsk 1970 (28 wiérztë)
Rodnô zemia, Gduńsk 1974 (piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò)
Ùkłôdk dlô dzôtk, Gduńsk 1975 (9 frantówczi)
Òdecknienié, Gduńsk 1977
Mòja chëcz, Gduńsk 1978 (5 piesnie w ùsôd. Juliusza Mowińsczégò)
Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie, Wejrowò 1980, (85 piesnie)
Słownik polsko-kaszubski, Gduńsk 1994 (wëd. ju pò smiercë)
Lecë chòrankò. Pieśni kaszubskie, Wejrowò 1997 (wëdôwk ùfùlowóné plus skrzinka)
Hej mòrze, mòrze. Zbiór pieśni 1, Wejrowò 2008
Marika. Zbiór pieśni 2, Wejrowò 2008

Òrderë ë wëapartnienia

Kawalersczi Krziż Òrderu Òdrodë Pòlsczi (1981)
Złoti Krziż Zasłëdżi (1971)
Medal Stolema (1967)
Medal „Zasłëżonym Wejrowsczi Zemi” (1985)

Òbaczë téż

Léòkadia Trepczik
Aleksander Labùda
Medal Stolema
Spòdlecznô Szkòla m. Jana Trepczika w Miszewie – d:Q140782660
Òglowòpòlsczi Lëteracczi Kònkùrs m. Jana Trepczika (na tekst frantówczi dlô dzecy w kaszëbsczim jãzëkù)
Wòjewódzczi Kònkùrs Spiéwów miona Jana Trepczika w Miszewie
Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa

Przëpisë

↑ Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36
↑ Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)
↑ Wojciech Jankie, Stolemowcy, „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.
↑ Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495

Lëteratura

J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999.
K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012.
F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego – Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 132.
F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561

Bùtnowé lënczi

Commons: Jón Trepczik – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

[1] Jan Trepczik (1958 – przepisóny przez Édmùnda Kamińsczégò), Pòzdrzatk na kaszëbiznã, rozwicé lëteraturë ë pòstulatë dlô Zrzeszeniégò Kaszëbsczégò, „Pomerania” 2019, nr 10, s. 36

[2] Mamuszka, F.: Wejherowo i Ziemia Wejherowska : przewodnik. Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1969, s. 45 (pòlsczi)

[3] Wojciech Jankie, Stolemowcy, „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 13.

[4] Współczesna literatura kaszubska 1945–1980, ISBN 8320537495

[1]

[2]

[3]

[4]