Nowi Jork (stón)

Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje dobrze kaszëbsczégò. Jãzëkòwô prawidłowòsc négò artikla wëmôgô werifikacje.



Nowi Jork (an. State of New York lub New York State ) – stón w nordowò-pòréncznym dzélu Zjednónëch Stanów Americzi. Stolëcą je Albany.
Historiô
[edicëjô | edituj kòd]Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono Prowincjô Nowi Jork (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Stanów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama .
Geògrafiô
[edicëjô | edituj kòd]Stón rozcygô sã òd jezora Òntario i Erie do Atlanticczégò Òceanu (tikô gò na pôłniowim wschòdze). Na nordze mô grańcë z Kanadą. Nôwiãkszé rzeczi to: Niagara, Hùdson, Rzéka Swiãtégò Wawrzińca. Stón Nowi Jork leżi pòmidzë taczima stanama jak: Vermount, Connecticut, New Jersey i Pennsylvania. Nôwiãkszim gardã stanu je Nowi Jork, gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców. Jinszé wiôldżé gardë to: Bùffalo, Rochester, Syracusë i stolëca stónu – Albany.
Demògrafiô
[edicëjô | edituj kòd]Nowi Jork mô 17 421 800 mieszkańców (2005). Hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama:
- angelsczi jãzëk – 71,84%
- szpańsczi jãzëk – 14,08 %
- chińsczi jãzëk – 1,66 %
- rusczi jãzëk – 1,33 %
- włosczi jãzëk – 1,27 %
- francësczi jãzëk – 0,8 %
- kreólsczi jãzëk – 0,65 %
- jãzëk jidisz – 0,6 %
- kòreańsczi jãzëk – 0,6 %
- pòlsczi jãzëk – 0,54 %
Religiô
[edicëjô | edituj kòd]- katolëcyzna – 39 %
- protestantizna– 32 % (w tim Lëterstwò 11%)
- bez wëznaniô – 17 %
- judajizna – 6 %
- òstałë (m. jin. islam ...) – 6 %[1]
Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë[2]:
- Katolëcczi Kòscół: 6 286 916
- Judajizm: 784 106
- Islam: 392 953
- Protestantiznë: 374 521
- Zjednóny Metodisticzny Kòscół: 328 315
- Zelonoswiãtkòwcë: 175 000
- Kòscół Baptistów: 173 407
- Kòscół Episkòpalny: 163 730
- Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi: 134 407
- Prezbitersczi Kòscół: 116 960
Ùniwersitetë
[edicëjô | edituj kòd]- City University of New York
- Cornell Uniwersity
- Siracuse Uniwersity
- Columbia University
Nôwiãkszi turisticzny atrakcje
[edicëjô | edituj kòd]Sztatura Wòlnoscë, Wòdospôd Niagara, Wëższô Wòjskòwô Szkòła West Point, Central Park i jinszé.
Òbaczë téż
[edicëjô | edituj kòd]Przëpisë
[edicëjô | edituj kòd]Bùtnowé lënczi
[edicëjô | edituj kòd]
Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
- ISNI: 0000000121796907
- PWN: 3948849
- VIAF: 146785329
- LCCN: n80126293
- GND: 4042012-7
- NDL: 00628913
- BnF: 118801040, 11945155f
- SUDOC: 026581000, 027401502
- NLA: 35382696
- NKC: ge134390
- BNE: XX452750
- BIBSYS: 90751206
- CiNii: DA01396767
- J9U: 987007559777405171
- LNB: 000222358
- NSK: 000568352
- BNA: 000032205
- BLBNB: 000078685
- LIH: LNB:V*10786;=BI
- WorldCat: E39QbtfRjXPrf4BDHgVmQ8kx9c