Nôdgroda Nobla

Z Wikipedia
Skòczë do: nawigacëji, szëkbë


Weryfikacejo.jpg

Hewòtny artikel òstôł napisóny przez òsobã jakô nie znaje perfektno kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprôwnosc negò artikla wëmôgô werifikacëji.

Alfréd Nobel
Medal z 1945 rokù
Medal z 1975 rokù
Diplom Marii Skłodowsczi-Curie


Nôdgroda Nobla – wëróżnienié przëznôwóné za wiôldżé òsygniãca nôùkòwé lub lëteracczi, abò za zasłudżi dlô spòlëznë i lëdzy. Nôdgroda je ùstanowionô òstatną wòlą szwédzczégò przerobnika i wënalôzcë dinamitu – Alfréda Nobla [1].

Historiô[edicëjô | edytuj kod]

Pierszô ùroczëstosc wrãczeniô ti nôdgrodë òdbëła sã w Królewsczi Mùzyczni Akademii w Sztokhòlmie w 1901 rokù. Òd 1902 rokù nôdgrodë są przëzwôwóné przez króla Szwëcji.

Wskôzë[edicëjô | edytuj kod]

Kòżdi dobiwca dostôwô złoti medal i diplom, a téż wësoką pieniãżną nôdgrodã, bë mógł dali robic w swòji wietwi nôùczi.

Òd 1901 rokù Nôdgroda Nobla je przëznôwónô w òbrëmiach:

Dobiwcë Nôdgrodë Nobla[edicëjô | edytuj kod]

Òsobny artikel: Lësta dobiwców Nôdgrodë Nobla [2]

Pòlsczi dobiwcë Nôdgrodë Nobla[edicëjô | edytuj kod]

Rok Miono i nôzwëskò Òbrëmié
1903 Mariô Skłodowskô - Curie [3] fizyka
1905 Henrich Senkiewicz [4] lëteratura
1911 Mariô Skłodowskô - Curie chemijô
1924 Władisłôw Reymont[5] lëteratura
1980 Czesłôw Miłosz [6] lëteratura
1983 Lech Wałãsa [7] pòkòjowô
1996 Wisława Szëmbòrskô [8] lëteratura


Czekawòstczi[edicëjô | edytuj kod]

Nômłodszi noblësta[edicëjô | edytuj kod]

Malala Yoùsafzai [9] (17 lat) – pòkòjowô nôdgroda

Nôstarszi noblësta[edicëjô | edytuj kod]

Leònid Hùrwicz [10](90 lat) – ekònomijô

Wielokrotny noblëscë[edicëjô | edytuj kod]

  • Mariô Skłodowskô – Curie (fizyka - 1903, chemijô - 1911)
  • Linus Paùling [11] (chemijô - 1954, pòkòjowô - 1962)
  • John Bardeen [12] (2 razy fizyka - 1956 i 1972)
  • Frederick Sanger [13] (2 razy chemijô - 1958 i 1980)

Rodzënë noblëstów[edicëjô | edytuj kod]

Rodzeństwò[edicëjô | edytuj kod]

Jan Tinbergen [14](ekònomijô 1969) i jego młodszi brat Nikolaas Tinbergen [15] (medicyna 1973)

Małżeństwa[edicëjô | edytuj kod]

  • Mariô Skłodowskô-Curie (chemijô 1911) i Pioter Curie [16] (fizyka 1903 – wspólno)
  • Irène Joliot-Curie [17] i Frédéric Joliot-Curie [18](chemijô 1935 – wspólno)
  • Gerty Cori [19] i Carl Cori [20] (medicyna 1947 – wspólno)
  • Alva Myrdal [21] (pòkòjowô 1982) i Gunnar Myrdal [22](ekònomijô 1974)
  • May-Britt Moser [23] i Edvard Moser [24](medicyna 2014 – wspólno)

Rodzëcë i dzecë[edicëjô | edytuj kod]

  • Mariô Skłodowskô-Curie (matka), Pioter Curie (òjc) i Irène Joliot-Curie (córka)
  • Joseph John Thomson' [25](òjc, fizyka 1906) i George Thomson [26] (syn, fizyka 1937)
  • William Henry Bragg [27](òjc) i William Lawrence Bragg [28](syn, fizyka 1915 – wspólno)
  • Niels Bohr [29](òjc, fizyka 1922) i Aage Niels Bohr [30](syn, fizyka 1975)
  • Manne Siegbahn [31](òjc, fizyka 1924) i Kai Siegbahn [32](syn, fizyka 1981)
  • Hans von Euler-Chelpin [33](òjc, chemijô 1929) i Ulf von Euler [34](syn, medicyna 1970)
  • Arthur Kornberg [35] (òjc, medicyna 1959) i Roger D. Kornberg [36](syn, chemijô 2006)

Òbaczë téż[edicëjô | edytuj kod]

  • Lësta dobiwców Nôdgrodë Nobla [37]
  • Nôdgroda Ig Nobla [38]
  • Nôdgroda Abela [39]
  • Nôdgroda Turinga [40]
  • Right Livelihood Award, zwônô alternatiwną Nôdgrodą Nobla [41]
  • Nôdgroda Fùndacji na rzecz Pòlsczi Nôùczi, zwônô "Pòlsczim Noblã" [42]

Bùtnowé lënczi[edicëjô | edytuj kod]

  • Òficjalnô starna Nôdgrodë Nobla [43]
  • Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizyczi [44]
  • Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim chemii [45]
  • Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizjologii abò medicynë [46]
  • Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim lëteraturë [47]
  • Dobiwcë Pòkòjowi Nôdgrodë Nobla [48]
  • Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim ekònomii [49]

Bibliografiô[edicëjô | edytuj kod]

  1. http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Nobla
  2. http://pl.wikipedia.org/wiki/Alfred_Nobel
  3. http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_laureat%C3%B3w_Nagrody_Nobla_zwi%C4%85zanych_z_Polsk%C4%85
  4. http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nobel_Prize?uselang=pl