Nôdgroda Nobla
Hewòtny artikel òstôł napisóny przez òsobã jakô nie znaje perfektno kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprôwnosc negò artikla wëmôgô werifikacëji.
.jpg)
Nôdgroda Nobla – wëróżnienié przëznôwóné za wiôldżé òsygniãca nôùkòwé lub lëteracczi, abò za zasłudżi dlô spòlëznë i lëdzy.
Nôdgroda je ùstanowionô òstatną wòlą szwédzczégò przerobnika i wënalôzcë dinamitu – Alfreda Nobela.
Historiô
[edicëjô | editëjë zdrój]Pierszô ùroczëstosc wrãczeniô ti nôdgrodë òdbëła sã w Królewsczi Mùzyczni Akademii w Sztokhòlmie w 1901 rokù. Òd 1902 rokù nôdgrodë są przëznôwóné przez króla Szwëcji.
Wskôzë
[edicëjô | editëjë zdrój]Kòżdi dobiwca dostôwô złoti medal i diplom, a téż wësoką dëtkòwą nôdgrodã, bë mógł dali robic w swòji wietwi nôùczi.
Òd 1901 rokù Nôdgroda Nobla je przëznôwónô w òbrëmiach:
- fizyczi,
- chemii,
- fizjologii abò medicynë
- lëteraturë
- Pòkòjowô Nôdgroda Nobla
- a òd 1968 rokù téż ekònomii.
Dobiwcë Nôdgrodë Nobla sparłãczeni z Kaszëbama (lëdã)
[edicëjô | editëjë zdrój]- Günter Grass - 1999 z lëteraturë
Pòlsczi dobiwcë Nôdgrodë Nobla
[edicëjô | editëjë zdrój]| Rok | Miono i nôzwëskò | Òbrëmié |
|---|---|---|
| 1903 | Maria Skłodowska-Curie | fizyka |
| 1905 | Henryk Sienkiewicz | lëteratura |
| 1911 | Maria Skłodowska-Curie | chemijô |
| 1924 | Władysław Reymont | lëteratura |
| 1980 | Czesław Miłosz | lëteratura |
| 1983 | Lech Wałęsa | pòkòjowô |
| 1995 | Józef Rotblat | pòkòjowô |
| 1996 | Wisława Szymborska | lëteratura |
| 2018 | Òlga Tokarczuk | lëteratura |
Czekawòstczi
[edicëjô | editëjë zdrój]Nômłodszi noblësta
[edicëjô | editëjë zdrój]- Malala Yousafzai: 17 lat stôrô, pòkòjowô nôdgroda
Nôstarszi noblësta
[edicëjô | editëjë zdrój]- Leonid Hurwicz: 90 lat stôri, ekònomijô
Wielokrotny noblëscë
[edicëjô | editëjë zdrój]- Maria Skłodowska-Curie: fizyka - 1903, chemijô - 1911
- Linus Pauling: chemijô - 1954, pòkòjowô - 1962
- John Bardeen: fizyka - 1956 ë 1972)
- Frederick Sanger: chemijô - 1958 ë 1980
Rodzënë noblëstów
[edicëjô | editëjë zdrój]Rodzeństwò
[edicëjô | editëjë zdrój]Jan Tinbergen (ekònomijô 1969) i jego młodszi brat Nikolaas Tinbergen (medicyna 1973)
Małżeństwa
[edicëjô | editëjë zdrój]- Mariô Skłodowskô-Curie (chemijô 1911) i Pioter Curie (fizyka 1903 – wspólno)
- Irène Joliot-Curie i Frédéric Joliot-Curie (chemijô 1935 – wspólno)
- Gerty Cori i Carl Cori (medicyna 1947 – wspólno)
- Alva Myrdal (pòkòjowô 1982) i Gunnar Myrdal (ekònomijô 1974)
- May-Britt Moser i Edvard Moser (medicyna 2014 – wspólno)
Rodzëcë i dzecë
[edicëjô | editëjë zdrój]- Mariô Skłodowskô-Curie (matka), Pioter Curie (òjc) i Irène Joliot-Curie (córka)
- Joseph John Thomson' (òjc, fizyka 1906) i George Thomson (syn, fizyka 1937)
- William Henry Bragg (òjc) i William Lawrence Bragg (syn, fizyka 1915 – wspólno)
- Niels Bohr (òjc, fizyka 1922) i Aage Niels Bohr (syn, fizyka 1975)
- Manne Siegbahn (òjc, fizyka 1924) i Kai Siegbahn (syn, fizyka 1981)
- Hans von Euler-Chelpin (òjc, chemijô 1929) i Ulf von Euler (syn, medicyna 1970)
- Arthur Kornberg (òjc, medicyna 1959) i Roger D. Kornberg (syn, chemijô 2006)