Gwineja
|
Repùblika Gwineji
République de Guinée
|
|||
|---|---|---|---|
|
|||
| Mòtto: Travail, Justice, Solidarité (Prôca, Sprawiedlëwòsc, Solidarnosc) |
|||
| Himn: Liberté (Wòlnota) |
|||
_-_GIN_-_UNOCHA.svg) |
|||
|
Spòdlowé pòdôwczi
|
|||
| Òficjalny jãzëk | francësczi | ||
| Stolëca | Konakry | ||
| Fòrma państwa | repùblika | ||
| Prezydeńt | p.ò. Mamady Doumbouya | ||
| Premiéra | Bah Oury | ||
| Data ùsadzeniô | 2 pazdzérznika 1958 | ||
| Wiéchrzëzna | 245 857 km² | ||
| Lëdztwò (2026) | 15,441,993[1] | ||
| Dëtk | Gwinejsczi frank (GNF) | ||
| Czasowô cona | UTC ±0 | ||
| Kòd ISO 3166 | GN | ||
| Internet | .gn | ||
| Aùtowi kòd | RG | ||
| Telefón | +224 | ||
Gwineja – państwò w zôpadny Africe nad Atlanticczim Òceanã. Òna grańczi z Liberią, Sierra Leone, Senegalã, Mali, Gwineją Bissaù ë Ùbrzegã Słoniowëch Kłów. Stolëcą je Konakry. Je nôleżnikã Gòspòdarczi Pòspólnotë Państw Zôpôdny Africzi (ECOWAS)[2] ë Afrikańsczi Ùnie[3].
Geògrafiô
[edicëjô | edituj kòd]Wiéchrzëzna:
- całownô: 245 857 km²
- ląd: 245 857 km²
- wòdë: 0 km²
Dłużawa grańców:
- całownô: 3399 km
- Dłużawa grańców ze sąsadama:
- Ùbrzég Słoniowëch Kłów 610 km
- Gwineja Bissaù 386 km
- Liberiô 563 km
- Mali 858 km
- Senegal 330 km
- Sierra Leòne 652 km
Brzegòwô liniô: 320 km.
Administracyjny pòdzél
[edicëjô | edituj kòd]Gwineja dzeli sã na sédmë regionów ë 33 prefekturë. Stolëca, Konakry, je szpecjalnym administracyjnym regionã.
| Región | Wiéchrzëzna (km²) |
Lëdztwò | Stolëca |  | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Región Boké | 31 186 | 760 119 | Boké | |
| 2 | Región Konakry | 450 | 1 092 436 | Konakry | |
| 3 | Región Faranah | 35 581 | 602 485 | Faranah | |
| 4 | Región Kankan | 72 145 | 1 011 644 | Kankan | |
| 5 | Región Kindia | 28 873 | 928 312 | Kindia | |
| 6 | Región Labé | 22 869 | 799 545 | Labé | |
| 7 | Región Mamou | 17 074 | 612 218 | Mamou | |
| 8 | Región Nzérékoré | 37 658 | 1 348 787 | Nzérékoré |
Gòspòdarka
[edicëjô | edituj kòd]Nimò bògatëch zleżënów sërowinów, je to jedno òd nôùbòższich państw swiata. Pòdstawą gòspodarczi je gbùrstwò; ùprawa kawë, rizu, maniokù, jagłë, sorga, bananów. W Gwineje to dô 30% wszëtczich swiatowëch zleżënów bòksytów, a krôj je drëdżim ekspòrtérą ti sërowinë. Jinszé sërowinë to zleżënë żelazła, titanu, niklu, diamańtu ë złota, chtërëch eksploatacjô je rozwijónô. Je téż môłi skórzano-bótowi, drzewny i jôdny przemësł.
ÒZN zaliczô Gwinejã do karna nôsłabi rozwiniãtëch państw swiata (tpzw. LDC – Least Developed Countries)[4][5].
Spòdlowé gòspòdarczé pòdôwczi
[edicëjô | edituj kòd]- KPB (Krajewi Produkt Brutto): 10,6 mld USD (pòdôwczi z 2010 r.)[6]
- KPB na mieszkańca: 1000 USD (pòdôwczi z 2010 r.)
- Rost KPB: 3% (2010 r.)
- Udzél w KPB kònkretnëch cządów gòspòdarczi: rolnictwò – 25,8%; przemësł – 45,7%; ùsłëdżi – 28,5%
Transpòrt
[edicëjô | edituj kòd]
Banowô infrasztruktura
[edicëjô | edituj kòd]Dłużawa banowëch linii
- O szérzë 1435mm: 238 km
- O szérzë 1000mm: 947 km[4]
Przédné banowe turë:
W kraju ni ma pasażersczich pòłączeniów, w banowim transpòrce dominëje wëwóz sërowinów z kòpalniów do mòrsczich pòrtów.
Dargòwô infrasztruktura
[edicëjô | edituj kòd]- Cwiardé dardżi: 4342 km
- Niecwiardé dardżi: 40006 km[4]
Demògrafiô
[edicëjô | edituj kòd]Strzédny roczny nôtërny przërost wënosy 29‰ (1985-1990). Strzédnô długòsc żëcô wënosy 44 lata, a strzédnô gãstosc zalëdzeniô – 25 mieszkańców na km². Nôgãscy zalëdzonô je òbéńda masywu Fùta Dżalon. W gardach mieszkô 26% lëdztwa. Przédné gardë to: Konakry, Kankan, Kindia i Labé. Jilosc lëdztwa: 15,441,993 (2026).
Etnicznô sztruktura
[edicëjô | edituj kòd]| Etnicznô grëpa[7] | Jãzëk | Lëczebnosc w tës. | Procent lëdztwa |
|---|---|---|---|
| Fulani | Jãzëk fùla | 5 442 | 41,4% |
| Maninka (4 karna – Mande) | Jãzëk maninka | 3 773 | 28,7% |
| Susu (Mande) | Jãzëk susu | 1 503 | 11,43% |
| Kissy | Jãzëk kissy | 596 | 4,53% |
| Kpelle (Mande) | Jãzëk kpelle | 590 | 4,49% |
| Toma (Mande) | Jãzëk toma | 270 | 2,05% |
| Kòno (Mande) | Jãzëk kòno | 173 | 1,32% |
| Jalunka (Mande) | Jãzëk jalunka | 122 | 0,93% |
| Kùrankò (Mande) | Jãzëk kùrankò | 115 | 0,87% |
| Mano (Mande) | Jãzëk mano | 109 | 0,83% |
Religiô
[edicëjô | edituj kòd]Pòdôwczi z 2010 wedle Pew Research Center[8][9]:
- islam – 84,4%
- katolëcyzm – 7,5%
- protestantizm – 3,4%
- tradicjowe, plemienné religie – 2,7%
- fëlënk religie – 1,8%
- jinszé wëznania – 0,2%.
Galeriô
[edicëjô | edituj kòd]
![](https://csb.wikipedia.org/wiki/Òbrôzk:Le_"Voile"_de_la_mariée_à_Kindia.png)
.jpg)
Przëpisë
[edicëjô | edituj kòd]- ↑ Guinea Population (2026) [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (an.).
- ↑ The Economic Community of West African States (ECOWAS) | Central Bank of Nigeria [online], www.cbn.gov.ng [dost 2026-03-28] (an.).
- ↑ Member States | African Union [online], African Union [dost. 2026-03-28] (an.).
- 1 2 3 CIA – The World Factbook. cia.gov. [zarchiwizowane z tegò adresù (2015-09-19)].
- ↑ List of Least Developed Countries (as of May 2016), https://web.archive.org/web/20170623015529/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf, (01.07.2017).
- ↑ Guinea Economy 2011. [dost. 2011-06-14]. (an.).
- ↑ Country: Guinea – People Groups. Joshua Project, 2017. [dost. 2017-10-25]. (an.).
- ↑ Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].
- ↑ Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dost. 2014-06-30].
Bùtnowé pòwrózczi
[edicëjô | edituj kòd]
Commons: Gwineja – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
| Państwa w Africe | |
|---|---|
| Algeriô | Angòla | Benin | Bòtswana | Bùrkina Faso | Bùrundi | Westrzédnoafrikańskô Repùblika | Czad | DR Kònga | Dżibùti | Egipt | Eritreja | Eswatini | Etiopiô | Gabón | Gambiô | Ghana | Gwineja | Gwineja Bissaù | Kamerun | Keniô | Kòmòrë | Kòngò | Lesotho | Liberiô | Libiô | Madagaskar | Malawi | Mali | Marokò | Maùretaniô | Maùritius | Mòzambik | Namibiô | Niger | Nigeriô | Òstrowë Swiãtégò Tomôsza i Ksążãcy | Pôłniowô Afrika | Pôłniowi Sudan | Repùblika Zelonégò Cëpla | Równikòwô Gwineja | Rwanda | Senegal | Seszele | Sierra Leòne | Somaliô | Sudan | Tanzaniô | Togò | Tunezjô | Ùganda | Zambiô | Zimbabwe | Ùbrzég Słoniowëch Kłów | |
| Zanôléżné teritoria: Ceùta * Kanarijsczé Òstrowë * Madera * Melilla * Òstrów Sw. Lénë * Pelagijsczé Òstrowë * Réunion * Sokòtra | |
| Teritoria z ògrańczonym ùznanim: Somaliland | Zôpadnô Sahara | |