Libiô

Państwò Libiô دولة ليبيا Daulat Libija
Fana	Herb
Himn: ليبيا ليبيا ليبيا Libiô, Libiô, Libiô

Òficjalny jãzëk	arabsczi, berbersczi
Stolëca	Tripolis
Fòrma państwa	repùblika
Prezydeńt	Muhammad al-Manfi
Premiéra	Abd al-Hamid ad-Dubajba
Wiéchrzëzna % wòdë	1 759 540 km² ~0%
Lëdztwò (2017)	6 448 000
Dëtk	Libijsczi dinar (LYD)
Czasowô cona	UTC 2
Nôrodné swiãto	1 séwnika^[1]
Kòd ISO 3166	LY
Internet	.ly
Telefón	218

Libiô – państwò w nordowi Africe, ze stolëcznym gardã Tripòlis. Greńczë z Algerią, Czadã, Egiptã, Nigrã, Sùdanã ë Tunezją. Ùrzãdowim jãzëkã Libii je arabsczi jãzëk, a główną religiã je islam.

Historiô

W anticznym czasu Libiô bëła dzélã rzimsczégò jimperium. Pò wiele zmianach w historii òsta sã dzélą jimperium òsmańsczégò, a pòtemù italską kòlonią^[2]. 1 séwnika 1951 Libiô zwëskała samòstójnotã i stała sã królestwã. Równak w 1969 doszło do zamachù stanu, chtëren doprowadzył do òbjimniãcô władzë w kraju przez Muammara Kadafiégò.

W 2011 roku doszło do libijsczégò pòwstaniô, czerowónégò procëm reżimu Kadafi. Pòwstanié to doprowadzyło do òbaleniô Kadafi i znacznëch zmian w kraju^[2]. Òd ti pòrë Libiô bëła placã pòliticzny niegwësnotë i zbrojnëch kònfliktów.

Geografiô

Pòłożenié

Libiô je państwã w nordowi Africe kòl Strzódzemnégò Mòrza. Wôżné gardë to Ajdabiya, Al Khums, Banghāzī, Mişratah, Sabha, Surt, Tripòlis, Zuwārah.

Wiéchrzëzna

1,759,540 km²^[3]

Lądowé grańce

Algieriô - 982 km, Czad - 1055 km Egipt - 1115 km Niger - 354 km Sùdan - 383 km Tunezjô - 459 km^[3].

Brzegòwô liniô

1,770 km^[4]

Klimat

Westrzódzemnomòrsczi wzłuż ùbrzégu, piôszczësty wewnątrz kraju.

Ùsztôłcenié terenu

W wikszosci jałowe plasczé rówiznë, płaskowëże, dépczi.

Wësokòsc terenu

strzédnô wësokòsc: 423 m. n.r.m.
nôniższô wësokòsc: -47 m. n.r.m. (Sabchat Ghuzajjil)
nôwëższi czëp: 2,267 m. n.r.m. (Bikku Bitti)

Gruńtë wedle ùżiwaniô

rolné gruńtë: 8.7% (w tim 1% òrnëch gruńtów)
lasë: 0.1% (wôrtoscë szacowóné na 2023)

Sprôwné pòdzelenié

W Libii je sprôwné pòdzelenié na òkrãża (ar. szabija)^[1].

Òkrãża:

Al-Butnan
Al-Dzabal al-Achdar
Al-Dzabal al-Gharbi
Al-Dzifara
Al-Džufra
Al-Kufra
Al-Marakib
Al-Mardz
Al-Wahat
An-Nukat al-Chams
Az-Zawija
Bengazi
Darna
Ghat
Marzuk
Misrata
Nalut
Sabha
Syrta
Trypolis
Wadi al-Hajat
Wadi asz-Szati

Lëdze i spòlëzna

Pòpùlacjô

Ledztwò: 6 448 000 mieszkańców^[5]

Etniczné karna

Berberowie ë Arabowie 97%, jinsze 3% (w tim Egipcjanie, Grecë, Hindùsë, Włoszë, Maltańczicë, Pakistańczicë, Tunezijczicë, ë Tërczi)

Jãzëczi

Arabsczi (òficjalny), Italsczi, Anielsczi (w dużich gardach); Tamazight (nafusi, ghadamis, sokna, audżila, tamaszek)

Religijné karna

islam sùnnicczi 90-95%, ibadizm 4.5-6%^[6]

Ùrbanizacjô

mieskô pòpùlacjô: 81.6%
wikszé miesczé westrzódczi: Tripolis (stolëca) –1,183,000 mieszkańców, Misrata – 984,000, Bengazi – 859,000 (w 2023)

Przëpisë

1 2 Libia, Encyklopedia PWN
1 2 Libia. Historia Encyklopedia PWN
1 2 Geography of Libya Confidus Solutions
↑ Country Guide - Libya Andersen Global
↑ World Economic Outlook, April 2018
↑ 2021 Report on International Religious Freedom: Libya US Department of State

Bùtnowé lënczi

Commons: Libiô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Libiô w The World Factbook

Państwa w Africe
Algieriô \| Angòlô \| Benin \| Bòtswanô \| Bùrkina Faso \| Bùrundi \| Centralnô Afrika \| Czad \| DR Kòngo \| Dżibùti \| Egipt \| Eritrejô \| Eswatini \| Etiopiô \| Gabón \| Gambiô \| Ghanô \| Gwineja \| Gwinejô Bissau \| Kamerùn \| Keniô \| Kòmòrë \| Kòngo \| Lesòthò \| Liberiô \| Libiô \| Madagaskar \| Malawi \| Mali \| Marokò \| Maùretaniô \| Maùritjùs \| Mòzambik \| Namibia \| Niger \| Nigeriô \| Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô \| Pôłniowô Afrika \| Pôłniowi Sùdan \| Zeloni Przilądk \| Równikòwô Gwinejô \| Rwandô \| Senegal \| Seszele \| Sierra Leone \| Somaliô \| Sùdan \| Tanzaniô \| Togo \| Tunezjô \| Ùgandô \| Zambiô \| Zimbabwe \| Ùbrzég Słoniowëch Kłów
Zanôléżné teritoria: Ceuta * Kanarejscze Òstrowë * Madera * Melilla * Òstrów Sw. Helenë * Pelagijscze Òstrowë * Réunion * Sokotra
Teritoria z ògrańczoném ùznaniém: Somaliland \| Zôpadnô Sahara (Sahrawi)

[:0-1] 1 2 Libia, Encyklopedia PWN

[:1-2] 1 2 Libia. Historia Encyklopedia PWN

[:2-3] 1 2 Geography of Libya Confidus Solutions

[4] Country Guide - Libya Andersen Global

[5] World Economic Outlook, April 2018

[6] 2021 Report on International Religious Freedom: Libya US Department of State

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]