Libiô

Państwò Libiô
دولة ليبيا
Daulat Libija

Fana Herb
Himn: ليبيا ليبيا ليبيا Libiô, Libiô, Libiô
Òficjalny jãzëk	arabsczi, berbersczi
Stolëca	Tripolis
Fòrma państwa	repùblika
Prezydeńt	Muhammad al-Manfi
Premiéra	Abd al-Hamid ad-Dubajba
Data ùsadzeniô	24 gòdnika 1951
Wiéchrzëzna % wòdë	1 759 540 km² ~0%
Lëdztwò (2017)	6 448 000
Dëtk	Libijsczi dinar (LYD)
Czasowô cona	UTC 2
Nôrodné swiãto	1 séwnika
Kòd ISO 3166	LY
Internet	.ly
Aùtowi kòd	LAR
Telefón	+218

Libiô – państwò w nordowi Africe, ze stolëcznym gardã Tripòlis. Grańczi z Algerią, Czadã, Egiptã, Nigrã, Sudanã ë Tunezją. Ùrzãdowim jãzëkã Libii je arabsczi jãzëk, a główną religiã je islam.

Historiô

W anticznym czasu Libiô bëła dzélã rzimsczégò jimperium. Pò wiele zmianach w historii òsta sã dzélą jimperium òsmańsczégò, a pòtemù italską kòlonią. 24 gòdnika 1951 Libiô zwëskała samòstójnotã i stała sã królestwã. Równak w 1969 doszło do zamachù stanu, chtëren doprowadzył do òbjimniãcô władzë w kraju przez Muammara Kadafiégò.

W 2011 roku doszło do libijsczégò pòwstaniô, czerowónégò procëm reżimu Kadafi. Pòwstanié to doprowadzyło do òbaleniô Kadafi i znacznëch zmian w kraju. Òd ti pòrë Libiô bëła placã pòliticzny niegwësnotë i zbrojnëch kònfliktów.

Geografiô

Pòłożenié

Libiô je państwã w nordowi Africe kòl Strzódzemnégò Mòrza. Wôżné gardë to Ajdabiya, Al Khums, Banghāzī, Mişratah, Sabha, Surt, Tripòlis, Zuwārah.

Wiéchrzëzna

1,759,540 km²

Lądowé grańce

Algeriô - 982 km, Czad - 1055 km Egipt - 1115 km Niger - 354 km Sudan - 383 km Tunezjô - 459 km.

Brzegòwô liniô

1,770 km

Klimat

Westrzódzemnomòrsczi wzłuż ùbrzégu, piôszczësty wewnątrz kraju.

Ùsztôłcenié terenu

W wikszosci jałowe plasczé rówiznë, płaskowëże, dépczi.

Wësokòsc terenu

• strzédnô wësokòsc: 423 m. n.r.m.
• nôniższô wësokòsc: -47 m. n.r.m. (Sabchat Ghuzajjil)
• nôwëższi czëp: 2,267 m. n.r.m. (Bikku Bitti)

Gruńtë wedle ùżiwaniô

• rolné gruńtë: 8.7% (w tim 1% òrnëch gruńtów)
• lasë: 0.1% (wôrtoscë szacowóné na 2023)

Sprôwné pòdzelenié

Òkrãża Libii

W Libii je sprôwné pòdzelenié na òkrãża (ar. szabija).

Òkrãża:

1. Al-Butnan
2. Al-Dzabal al-Achdar
3. Al-Dzabal al-Gharbi
4. Al-Dzifara
5. Al-Džufra
6. Al-Kufra
7. Al-Marakib
8. Al-Mardz
9. Al-Wahat
10. An-Nukat al-Chams
11. Az-Zawija
12. Bengazi
13. Darna
14. Ghat
15. Marzuk
16. Misrata
17. Nalut
18. Sabha
19. Syrta
20. Trypolis
21. Wadi al-Hajat
22. Wadi asz-Szati

Lëdze i spòlëzna

Pòpùlacjô

• Ledztwò: 6 448 000 mieszkańców

Etniczné karna

Berberowie ë Arabowie 97%, jinsze 3% (w tim Egipcjanie, Grecë, Hindùsë, Włoszë, Maltańczicë, Pakistańczicë, Tunezijczicë, ë Tërczi)

Jãzëczi

Arabsczi (òficjalny), Italsczi, Anielsczi (w dużich gardach); Tamazight (nafusi, ghadamis, sokna, audżila, tamaszek)

Religijné karna

islam sùnnicczi 90-95%, ibadizm 4.5-6%

Ùrbanizacjô

• mieskô pòpùlacjô: 81.6%
• wikszé miesczé westrzódczi: Tripolis (stolëca) –1,183,000 mieszkańców, Misrata – 984,000, Bengazi – 859,000 (w 2023)

Bùtnowé lënczi

Commons: Libiô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

• Libiô w The World Factbook