Gduńsk

Z Wikipedia
Skòczë do: nawigacëji, szëkbë
Gduńsk
Herb   Fana  
gduńsczi herb gduńskô fana
Pòłożenié na karce
Spòdlowé pòdôwczi
Wòjewództwò pòmòrsczé
Kréz gard na

prawach krézu

Wiéchrzëzna 262,0 km²
Pòłożenié: 54°22' nord. 18°38' pòr.
Lëdztwò (2003)
461 400
Czerënkòwi numer (+48) 58
Pòcztowi kòd 80-009 do 80-958
Registracëjné tôfle GD
Administracëjô
Bùrméster Paweł Adamowicz

Adresa:

Nowé Ògardë 8/12
80-803 Gduńsk


Domôcô starna gardu

Panorama gardu z XVII stolatô
Mòtława pòd kùńc XIX stolatô
Widzënk na Dłudżi Tôrg ë Rôtësz Przédnégò Gardu spòd Zelóny Brómë
Katédra w Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi
Zrekònstruòwóné wiązarkòwé spikrze nad Mòtławą

Gduńsk (téż: Gdańskò, Gdańsk, Gdôńskò, Gdôńsk, Gdóńskò, Gdóńsk, Stôré Miasto, pòl. Gdańsk, łac. Gedania abò Dantiscum, miem. Danzig) - je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą Pòrénkòwi Pòmòrsczi ôs kaszëbsczi miészëznë. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze Bôłtu, przë ùbiedze rzeczi Wisłë. Jegò pòrénkòwi part je na Zëławie ë Wislóny Sztremlëznie, a zôpadny na ùrzmach Kaszëbsczi Wëżawë. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa.

Historëjô[edicëjô | edytuj kod]

W swòji historëji Gduńsk miôł rozmajité miona: Gyddanyzc, Kdansk, Gdanzc, Dantzk, Dantzig, Dantzigk, Danzig, Dantiscum, Gedania ë Gedanum.

Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: Szymona Krofeja z 1586 rokù, jak téż Michôła Pontanusa z rokù 1643 bëłë wëdóné w Gduńskù. Bernard Zëchta m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Tu zaczãła dzejac "Solidarnosc”, a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - kaszëbsczégò. W strumiannikù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”, co je przëczëną rozmajitëch sztridów, bó Gduńsk ne je gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbszczéj zëmë

Ekònomijô[edicëjô | edytuj kod]

  • Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849
  • Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł

Słôwny lëdze[edicëjô | edytuj kod]

Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje[edicëjô | edytuj kod]

   Przédny Gard

   Stôri Gard

  • Kòscół swiãti Katarzënë
  • Kòscół swiãti Brigidë
  • Kòscół swiãtégò Bartłominia
  • Kòscół swiãtégò Jakùba
  • Kòscół swiãti Jelżbiétë
  • Rôtësz Starégò Gardu
  • Wiôldżi Młin

   Stôré Przedmiescé

  • kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi
  • kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła
  • Małô Kùstrzëca

   Òlëwô

  • Palast Òpatów
  • pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - Archikatédra gduńskô
  • kùzniô

   Gardowé brómë

   Jiné


Òbaczë téż[edicëjô | edytuj kod]

Tôblëca ò redakcëji "Gryfa" (pò pòlskù)
Trzë Krziże "Solidarnoscë" - pomnik kòl gduńsczi òkrãtowni

Lëteratura[edicëjô | edytuj kod]

  • John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [1]
  • Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI

Bùtnowé lënczi[edicëjô | edytuj kod]


herb pòmòrsczégò wòjewództwa Pòmòrsczé wòjewództwò

Gardë na prawach krézu: Gduńsk | Gdiniô | Stôłpsk | Sopòt
Krézë: bëtowsczi | chònicczi | człuchòwsczi | dërszewsczi | gduńsczi | kartësczi | kòscérsczi | kwidzëńsczi | lãbòrsczi | malbòrsczi | nowòdwòrsczi | pùcczi | stôłpsczi | starogardzczi | sztumsczi | wejrowsczi