Wòlny Gard Gduńsk

Freie Stadt Danzig Wòlny Gard Gduńsk 1918–1939 Fana Herb Mòtto: Nec Temere, Nec Timide Himn: Für Danzig (Dlô Gduńska) Òficjalny jãzëk miemiecczi Stolëca Gduńsk Fòrma państwa repùblika Kònstitucjô Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska Prezes Senatu Albert Forster Data ùsôdzenia 15 lëstopadnika 1920 Data lëkwidacji 1 séwnika 1939 Wiéchrzëzna 1 966 km² Lëdztwò (1939) 415 000 Dëtk Gduńsczi Gùlden Czasowô cona UTC +1 Aùtowi kòd DA

Wòlny Gard Gduńsk

20 gùldów

1 gùlda z 1923 rokù

Wòlny Gard Gduńsk (niem. Freie Stadt Danzig, pól. Wolne Miasto Gdańsk) bëł to w latach 1920-1939 samòstójny gard-państwò pòd òchroną Lidżi Nôrodów.

We Gduńskù pòstãpny rôz òdrodzył sã młodokaszëbsczi Gryf z dodôwkã béł Gryf Kaszubski, chtërnégò redachtorzë w 1929 rokù ùrobilë Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów w Kartuzach.

Do dzysdzéń de iure Wòlny Gard Gduńsk nie òstôł zakùńczony.

Ùsôdzenié państwa

Pò I swiatowéj wòjnié w Wersalsczim Traktace pòstanowiono, że Gduńsk ë òkòliczne zemie ùrobią samòstójny krôj pòd protektoratã Lidżi Nôrodów.

Wòlny Gard Gduńsk pòstôł 15 smùtana 1920 wedle pòstanowień Wersalsczégò Traktu art. 100-108.

Sprôwné pòdzelenie

Wedle art. 67 ë 68 Kònstitucji WGG Wòlny Gard dzélił sã na 5 krézów ë 267 gmin.

• Gardczi Krézë:
  • Gduńsk
  • Sopòt
• Zemsczi Krézë:
  • Gduńsczé Wëżawë
  • Gduńsczé Niżawë
  • Wiôldżé Żëławë (st. Nowi Dwór)

Lëdztwò

Pòd kùńc bëtnotë państwa w Wòlnym Gardze mieszkało 415 000.

• Miemcë ~ 90%
• Kaszëbi ~ 7%
• Pòlochë ~ 3%

Kaszëbi w wikszoscë mieszkali w zôpôdném parce krézu Wëżawë (np. Matarniô, Klëkòwò)

Pòlochë w wikszoscë mieszkali na pôłniu przë grańcë z Pòlską ë w dzélu Gdùńska Polenhof.

Jãzëczi

Òficjalnym jãzëkã bëł miemiecczi ë dlô kontaktów z pòlskojãzëcznym lëdztwém (de facto téż z Kaszëbama) bëł pòlsczi art. 4 Kònstiucji WGG.

W Gduńskù ùżiwôny bëł téż dialekt dolnomiemiecczégò Danziger Missingsch bãdący miksã wielu jãzëków ùżiwanëch w Gduńsku m.jin. kaszëbsczégò, miemiecczégò, anielsczégò ëtp.

Wësoczi przedstôwcowie Lidżi Nôrodów w Gduńskù

• 1920 - 1920 – Reginald Tower
• 1920 - 1920 – Edward Lisle Strutt
• 1920 - 1921 – Bernardo Attolico
• 1921 - 1923 – Richard Haking
• 1923 - 1926 – Mervyn MacDonnell
• 1926 - 1929 – Joost Adriaan van Hamel
• 1929 - 1932 – Manfredo Gravina
• 1932 - 1934 – Helmer Rosting
• 1934 - 1937 – Seán Lester
• 1937 - 1939 – Carl Jakob Burckhardt

Lëteratura

• J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 59.

Bùtnowé lënczi

Commons: Wòlny Gard Gduńsk – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

• Kònstitucëjô Wòlnégò Gardu Gduńska
• Art. 14