Stefan Wyszyński

	Sztefón Wëszińsczi; Stefan Wyszyński
	Kardënôł prezbitéra; Primas Pòlsczi
	; Kard. Sztefón Wëszińsczi (1980)
	Mòtto: Soli Deo (kasz. Samemù Bògù)
Data i môl nôrodzeniégò	3 zélnika 1901 ; Zuzela
Data i môl smiercë	28 maja 1981 ; Warszawa
Môl spòczinkù	Sarkòfag w w Archikatedralny Bazylice sw. Jana Chrzcëcela we Warszawie
	Gnieznieńsczi arcybiskùp i warszawsczi metròpòlita
Cząd sprawòwaniégò	1948-1981
	Lubelsczi diecezjalny biskùp
Cząd sprawòwaniégò	1946-1948
Wëznanié	Katolëcyzm
Kòscół	rzimskòkatolëcczi
Diakònat	5 łżëkwiata 1924

Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje dobrze kaszëbsczégò. Jãzëkòwô prawidłowòsc négò artikla wëmôgô werifikacje.

Sztefón Wëszińsczi (pòl. Stefan Wyszyński, ùr. 3 zélnika 1901 w Zuzeli, ùm. 28 maja 1981 w Warszawie) – pòlsczi rzimskòkatolëcczi dëchòwny, lubelsczi diecezjalny biskùp w latach 1946–1948, gnieznieńsczi arcybiskùp a warszawsczi metròpòlita, primas Pòlsczi w latach 1948–1981, kardënôł prezbitéra òd 1953, zwóny Primasã Tësąclecô. Pòsmiertno wëapartniony Òrderã Biôłégò Òrzła. Błogòsławiony Katolëcczégò Kòscoła.

Żëcé

Dzectwò i młodosc

Sztefón Wëszińsczi na swiat przëszedł 3 zélnika 1901 w Zuzelë nad Bùgã jakò drëdżé dzeckò Stanisława (òrganistë môlowégò kòscoła) i Juliannë Wëszińsczich. W 1910 rodzëzna przeniosła sã do Jãdrzejowa, gdze ùmarła nënka. W latach 1912–1915 béł szkòłownikã Gimnazjô jim. Wòjcecha Górsczégò w Warszawie. Òb pierszą swiatową wòjnã (1915–1917) Wëszińsczi ùcził sã w I Òglowòsztôłcącym Liceùm jim. Tadeùsza Kòscusczi w Łòmżë. W latach 1917–1920 chòdzył do włocławsczégò liceùm jim. Piùsa X (Niższé Dëchòwné Seminariô). W latach 1920–1924 béł klerikã Wëższégò Dëchòwnégò Seminariô we Włocławkù.

Prezbitér

Sakrameńt Swiãcéń przëjął 3 zélnika 1924 (w dzéń ùrodzén) we Włocławku (włocławsczi katedralny bazylice) z rąk biskùpa Wòjcecha Òwczôrka. W latach 1925–1929 sztudérowôł Wëdzél Prawa, Kanonicznégò Prawa i Administracji Katolecczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò Jana Pawła II ë Wëdzél Prawa i Nôùk Ekònomiczno-spòleznowëch, chtëren ùkończéł dochtoratã na téma Prawa rodzëznë, Kòscóła i państwa do szkòłë. W 1931 r. béł wikôriùszã w parafie Swiãti Rodzëznë w Przedczu. Òd 1932 pôłnił òbrzészczi jakno redachtór nôczelnégò cządnika włocławsczégò „Kapłańsczi Ateneùm”. Równak pròwadzéł chrzescëjańsczi robòtniczi ùniwersytet i dzejanié spòleznowo-pòùczòwą w chrzescëjańsczich warkòwnëch związkach. Béł pierszim kapelónã i dzejarzã namienionégò w 1937 Stronnictwa Robòtë. Pò wëbùchù II swiatowi wòjnë z nôkazu biskùpa Michôłła Kòzôla ùriwôł sã przed Gestapo we wsë Stanisławka w lubelsczim wòjewództwie. W cządze warszawsczégò pòwstaniô pòd tacewny miona „Radwan III” béł kapelónã Karna AK Kampinos, sprawny m.jin. w Laskach, a pòwstańsczégò bòlecã.

Lubelsczi biskùp

Pò zakùńczenim wòjnë wrócëł do Włocławka, gdze reòrganizowôł dëchòwné seminariô i pôłnił òbrzészczi rechtóra. 4 strëmiannika 1946 òstôł mianowóny diecezjalny biskùpã, lubelsczi diecezji. Swiãcenié biskùpie òtrzëmôł z rąk kardënôła Agùsta Hlonda, primasa Pòlsczi.

W swòjim biskùpim céchù ùmiescył słowa „Soli Deo” (Sómemù Bògù). Służba sómemù Bògù bez Mariã z Nazaretu bëłô widnô w jégò całczi żëcu. Wiãzônné zôpisczi zamëkają gwësną syntézã jegò marijnoscë, chtërny zaczątk je w czasach dzecyństwa i młodzëznë: „Prãdkò – napisôł – stracył rodzynną nenkã, chtërna miôła òsoblëwé nôbòżeństwò do Òbraza Òstrobrómsczi Bòsczi Matczi, kądka jezdzôła z pielgrzimkã, eszcze z Zuzeli. Mój òjc natomiôst cągnął wiedno na Widną Górã. Tcza Bòsczi Matczi w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniãtô. Czãsto gôdëlë razã różańc w wieczórnëch gòdzënach”.

Primas Pòlsczi

dëchòwny Pò smiercë primasa Aùgusta Hlonda w 1948, ga nôpòważniszi kandidat na jegò nastãpnikã łomżyńsczi biskùp zdżinął w sómchódowi wëpôdkù, Wëszińsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcëbiskùpã gnieźnieńsczim metropòlëtã i warszawsczim biskùpã oraz Prëmasã Polsczi. 12 stëcznika 1953 na konsystorzu w Rzymie òstôł nominowóny przez papieża Piusa XII kardinłem, członkiem kolegium kardynalsczégò]]. Brał ùdzél w szterëch konklawe: 1958, 1963|1963 niespòdzajno w zélniku 1978. W 1958, czëde òddano na niegò czile felowanów, i w 1963 béł przedstôwcã Pòrenkòwi Europy.

Béł inicjatorã zawarcia 14 gromicznika 1950 pòrozumienié z władzama komunistycznymi. Wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò Kòscioła katolicczégò hierarchą, jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów. Na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież Pius XII, prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã, miôł zagrozéc cofnięciem ùznania Wyszyńskiemu. W zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié Katolëcësczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò pòlsczi Kòscół ùznôł miedzã Zem Dostaniéch Nazôd Pòlsczi Ludowej ^[1]. Béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną [Marią Leonią Graczyk] i ksãdzem Stanisławem Skorodeckim.

Związk z Jasnã Górã i Jasnogórsczé Sluby Narodu Pòlsczégò

Izolowòny w klasztorze Zgromadzenie Sostrów Najswiãtszej Rodzëzny z Nazaretu w [Komańczy] nie chcëł pisac tekstu żeńbów. Do ich pòwstanié przyczyniła sã Maria ÒkÒńska, dając za przykład sw. Pawła, piszącégò lëst do wiernych z więzienia. W kuńcu 16 môja 1956 napisôł tekst slubów nôrodnych, jaczi miałë bëc òdnowieniém królewsczich slubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzechsetną rocznicę. 26 zélnika 1956 pielgrzymom zebranym na [Jasny Górzë] òdczytôł je bp Michał Klepacz, pełniący òbòwiązczi przewodniczącégò Episkopatu Pòlsczi.

Chòrosc i smierc

W połowie strëmiannika 1981 u Wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc. Mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju. 16 môja 1981 prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych. Pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë, pònawizc m.in.do zamachu na życie papieża Jana Pawła II, chtëren miéł môl 13 mója: „Òpasowóm, że powinienem dzelic dolę Òjca Swiãtégô, jaczi wprôwdze pòzdnô, ale włãcziéł sã w mòje cerpienié”^[2].

22 mòja 1981 slédny rôz wystãpił publicznie, òdemkliwając òbrady Rady Głównej Episkopatu Polski. Ùmurł szesc dni pòzny, w czwiôstk 28 môja, w ùroczystosc Wniebowstąpienia Pańskiego. W òficjalnym kòmunikace Rady Głównej Episkopatu Polski pòdôno, że przyczynã smierce béł „rozsany proces nowòtworowi jamy brzusznej ò wybitnej złosliwosci i chùtkòm postãpie”. 28 môja wieczorã przeniesono cało zmarłégù z Domu Arcybiskupów Warszawskich do kościoła seminaryjnego Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, gdze nastãpnié òdprawióna òstała msza żałobna pòd przewodnictwem kard. Macharskiego.

Ùroczystosce pògrzebòwe

Pògrzeb prymasa, zwóny także królewsczim, zgromadzéł w stolece tësące lëdze.

Ùpamiãtnienié

1 rujana 1999 przekształcóno warszawską Akademię Teologii Katolickiej w Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

W 2000 na ekrany kin wszedł pòlsczi film Prymas. Trzy lata z tysiąca, òpówiadający ò ùwiãzenié Wyszyńsczégò przez władze PRL.

W Zuzeli fónkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé.

Beatyfikacyjny proces

29 môja 1989 z jinicjatiwë papieża Jana Pawła II rozpòczãł sã jegò beatyfikacyjny proces. Òdtądka przësłëdżiwôł mu titél słëdżi Bòżégò.

Przëpisë

↑ Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski. nonpossumus.pl. [przëstãp 2011-11-17].
↑ Prymas Polski po przyjęciu sakramentu chorych do zebranych przy łóżku w dniu 16 V 1981, [w:] Ostatnia droga Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Teka dokumentalna, Warszawa 1982, s. 7.

Bùtnowé lënczi

Commons: Stefan Wyszyński – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

[1] Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski. nonpossumus.pl. [przëstãp 2011-11-17].

[2] Prymas Polski po przyjęciu sakramentu chorych do zebranych przy łóżku w dniu 16 V 1981, [w:] Ostatnia droga Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Teka dokumentalna, Warszawa 1982, s. 7.

[1]

[2]