Krokòwò
|
Krokowa (pòl.) |
|
|---|---|
 Pałac w Krokòwie z lotu ptôcha |
|
|
Spòdlowé pòdôwczi
|
|
| Wòjewództwò | pòmòrsczé |
| Kréz | pùcczi |
| Gmina | Krokòwò |
| Lëdztwò (2024) | 712 |
| Czerënkòwi numer (do 2005) | 58 |
| Pòcztowi kòd | 84-110 |
| Registr. tôfle | GPU |
| SIMC | 0165110 |
 |
|
Krokòwò (pòl. Krokowa, niem. Krockow) – kaszëbskô wies w Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, sedzba gminë Krokòwò, kòl rozdrodżi wòjewódzczich drogów nr 213 i nr 218.
Krokòwò z òtôczającyma je Minkòjcama a Gòszczënã twòrzi jedno zabùdowóné òbrëmié ò môłomiesczim charakterze. To dało tu kùńcowi pòżdôwk banowi linie Pùck – Krokòwò.
W latach 1945–1975 wies administracyjno słëcha tpzw. wiôldżémù gduńsczémù wòjewództwù, a w latach 1975–1998 tpzw. môłémù gduńsczémù wòjewództwù.
Historiô
[edicëjô | edituj kòd]
.jpg)
Wies òd XII stalatégò do 1945 nôleża do rodu Krokòwsczich. Òd kùńca XVI w. do pòłowë XIX w. Krokòwò bëła centrum kalwinizmù na Gduńsczim Pòmòrzim i przënômni do pòłowë XIX w. òdbiwałë sã tuwò regùlarno ewanielëckò-refòrmòwóné nôbòżeństwa pò kaszëbskù. Pò wëgasnienim pòlsczi wietwie rodu pòd kùńc XVIII w., Krokòwò przeszło w rãce miemiecczi wietwie brëkùjący nôzwëska von Krockow. Nôbarżi dramaticzny mòment familie von Krockow przëpôdł na lato 1939. W rodowim majątkù, jakô leża na teritorium II Pòlsczi Repùbliczi, żëło sztërzech bracynów von Krockowów: Albrecht, Heinrich, Reinhold a Urlich, mającëch pòlsczé òbëwatelstwò. Reinhold òstôł zacygniony do pòlsczich ùlanów, a Heinrich i Urlich zwiornãlë na niemiecką stronã i dołączëlë do Wehrmachtu. Wszëtcë trzeji brelë ùdzél w biôtkach séwnika 1939. Albrecht, 26 lat stôri, cobë ùchilëc sã òd pòlétu mòbilizacje do Pòlsczégò Wòjska, dokònôł samòòkaleczeniégò: stracył pôlc ù nodżi. Béł gòspòdarzã majątkù do 1945. Ùlana Reinhold po czile tidzeniach wrócył z niemiecczi niewòli i pòtkôł sã z bracynama w Krokòwie. Reinhold wstąpił do SS i z dwùma bracynama biôtkòwôł dlô III Rzeszë. Wszëtcë trzeji zdżinãlë na fronce[1]. Z kwerendë, jaką òbsztëlowôł pòmòrsczi wòjewòda, a szlëgnął profesjonalny historik, wëchôdô, co nekrolodżi trzech padłëch bracynów von Krockow zamikałë w se scwierdzenié: Ò drãdżé czasë pòlsczich rządów òstôwelë wierny niemczëznie[2].
Zabëtczi
[edicëjô | edituj kòd]
- parafialny kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi, neògòticczi, z pòłowë XIX w., do 1945 ewanielëcczi. Ceglany, bez òbrzëtu, ò apartnëch, òsmënórtnëch, plaskato ùwińcowónëch tormach z ceglaną balustradą. Główną patrónką krokòwsczégò kòscoła je sw. Katarzëna Aleksandrijskô, a bòczné òbrazë przedstôwiają: sw. Piusa X ë sw. Wòjcecha. Kòscoła dozérają rezurekcjoniscë.
- pałac – z dzélowò ùchòwóną fòsą béł bùdowóny òd XIV stalatégò, a terôczasny sztôłt zwëskôł w XVIII w.[3] W 1945, czej gwôscëcele òstelë zmùszony do wëjazdu do Niemiecczi, bùdink òstôł znacjonalizowóny. W pałacu kòle direkcje Zakładu Hodowlë Roscënów fónksnérowôł Kaszëbsczi Dodóm Kùlturë. To tu sedzbã miało kòl 20-òsobòwé fòlkloristiczné karno Kaszëbë, założoné ë prowadzoné przez Jerzégò Łiska – czerownika Kaszëbsczégò Dodomù Kùlturë. Nen dodóm béł jedną z wiesczich placówków pùcczégò krézu. Pałac òbrócył sã w szmërglënë. W 1990 òstôł òdrestaùrowóny przez pòlskò-niemiecką fùndacjã, chtërny nôleżnikama są téż dôwny gwôscëcele. Dzysdnia pałac je za hotel i mùzeùm.
Ban
[edicëjô | edituj kòd]
We wiôldżim dzélu ùdëtkôwiónô przez familiã von Krockow, jednostrzekòwô banowô liniô (szérzô sztreczi 1435 mm) z Pùcka do Krokòwa o dłużawie 22,39 km, bùdowónô bëła przez kònsorcjum pòblësczich cukrowniów, brańtuzów i gbùrsczich òrganizacjów.[4] Do wsë ban doprzëszedł òb jeséń 1903. Òdemkniãcé całi linie, jaczi wëkònôwcą bëła firma Lenz & Co., òdbëło sã 26 séwnika 1903.
W latach 2001–2003 baza Drezynowégò Banu[5] (dzysdnia nie fónksnérëje).
Banowô liniô Swôrzewò – Krokòwò òsta rozebrónô i zamiast ni to dzysdnia dô asfaltowi kòłowi tur ò jistnym przebiegù.
Roda
[edicëjô | edituj kòd]W òkòlim fónksnérëją rezerwatë rodë Zeloné a Biélawa.
Zrzeszony z Krokòwã
[edicëjô | edituj kòd]- prof. Alfréd Czermińsczi – ùszłi prorektór Gduńsczégò Ùniwersytetu, załóżca i rektór Wëższi Szkòłë Administracje i Biznesu m. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni
- Albrecht von Krockow
- Matthias von Krockow
- Reinhold von Krockow
- Kadzmiérz Plocka – ùszłi wójt gminë, pòsélc Òbëwatelsczi Platfòrmë, wiceminyster Rolnictwa i Rozwiju Wsë.
Òbaczë téż
[edicëjô | edituj kòd]Przëpisë
[edicëjô | edituj kòd]- ↑ Roman Daszczyński, Albrecht von Krockow – ludzki pan? Historia człowieka, któremu chcą odebrać obywatelstwo. wyborcza.pl. (pòl.) [przëstãp 2013-07-31].
- ↑ Roman Daszczyński, Pomorski arystokrata, który miał być przyjacielem Polski, zataił, że służył w SS. wyborcza.pl. (pòl.) [przëstãp 2013-07-31].
- ↑ Piotr Skurzyński, Pomorze, Warszawa: Wëd. Muza S.A., 2007, str. 353, ISBN 978-83-7495-133-3.
- ↑ Linia Swarzewo – Krokowa (236), [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa – bazakolejowa.pl [online] (pòl.) [przëstãp 2026-01-24].
- ↑ Kolej Drezynowa (pòl.), [online], [przëstãp 2026-08-08]
Bùtnowé lënczi
[edicëjô | edituj kòd]
Commons: Krokòwò – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
- 🚧To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.