Ewanielëjô Jana

Z Wikipedia
Skòczë do: nawigacëji, szëkbë


Weryfikacejo.jpg

Hewòtny artikel òstôł napisóny przez òsobã jakô nie znaje perfektno kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprôwnosc negò artikla wëmôgô werifikacëji.

Swiãti Jan
Ewanielëjô Jana

Ewanielëjô Jana (J, Jn abò J) – jedna z sztërëch Ewanielëjów Nowégo Testameńtu, chterne kòscół uznôł za natchnioné ë wprowadzył do zestôwku krégów Swiętëch Pismión. We wiele razach je jinszô układã i terminologijã a tam sam téż żlë chòdzy ò òpisywóne sprawë, zdarzenia òd pierwszéch trzëch, tj. Ewanielëji Mateusza, Marka i Łukasza.

Czas pòwstaniô[edicëjô | editëjë zdrój]

Bëła na Ewanielëjô pisónô jako slédnô spomidzë sztërzech Ewanielëji. Ale nick nóm nie wskôzywô, żebë czas ji pòwstaniô mógł bec przesënięti poza 100 rok po Chr., bo nôstarszi papirus z ji tekstę, co przychodzy z egipscziégò lekcjónôrza liturgicznégò, je napisóny w pierwszëch pôrëdzesąt latach II wieku.

Môl pòwstaniô[edicëjô | editëjë zdrój]

Wedle tradycji Ewanielëjô Jana pòwstałô w Efezie.

Autor Ewanielëji[edicëjô | editëjë zdrój]

Jan, chtëren podle nôstarszi opowiedni je uznôwóny za Autora czwiôrti Ewanielëji, béł sënę Zedebeusza i Salome (Mt 4,21 par.; 27,56; Mk 15,40; 16,1) a bratę Jakuba Starszégò. Nôleżôł nôprzód do karna uczniów Jana Chrzcëcela a potemu Jezësa, i stôł sę – jak on sôm powiôdô – ucznię jacziégò Jezës miłowôł (13,23; 19,26n; 21,7.20) i jacziému, cziej umiérôł na krziżu, oddôł w opiekę swoję Matkę (19,27). Choc Autór czwiôrti Ewanielëji baro dbôł, cobë nie wëjawic swégò miona, postrzédno równak pocwierdzył nę odpowiednią, że to prawie on je umiłowónym ucznię i naocznym swiôdkę słów i czënów Jezësa. Razę z Piotrę ë Jakubę Młodszim béł Jan podpiarą jeruzalemscziégò Koscoła. Béł uczęstnikę pierwszégò jeruzalemscziégò „soboru” (Ga 2,9) i przebiwôł bodôj w Palestinie jaż do żedowsczi wojnë w roku 66/67. Potemu udôł sę do Efezu, dze potkôł go jesz biskup Papiôsz, kòle 96/97 r.


Mësl przewòdniô[edicëjô | editëjë zdrój]

Na Ewanielëją Jana skłôdają sę, w całoscë wzyc, opisë cëdów Jezësa („knéga znaków” - dzélëczi: 1-12) ë dzeje Jego męczi („knéga męczi” - dzélëczi: 13-21). Cëda Christusa w ujimnięcym Autora czwiôrti Ewanielëji są nié le faktama historicznyma, ale przede wszëtczim „znakoma”, co poswiôdczają prôwdzëwotę posłaniznë Christusa. Kożde objawienie cëdotwórczi mocë Jezësa je zwóné w Ewanielëji Jana „godzëną Jezësa”. Ale „godzëną Jezësa” abo „czasę Jezësa” w scësłim znaczënku je prawie smierc i odińdzenié, w dobëtny chwale, do Ojca. Wstawioné tam sam w całi Ewanielëji mowë Jezësa są nié leno zestôwkę kôzaniów lëteracko uporządkowónëch, ale one sę ukłôdają jakbë w osóbné teólogiczné traktatë. W Ewanielëji Jana Jezës nijak nie stosëje tak osoblëwëch dlô Synoptików przëpowiôstków. Je za to w czwiôrti Ewanielëji wiele zwëczajnëch obrôzów, co przechôdają tej nisej w alegórëje. Hewo tematë christologiczné, co w nëch mowach Jezësa są nôbarżi znaczącé: Christus je w czwiôrti Ewanielëji zdroję żëwi wodë (dzlk 4), niebieską strawą (dzlk 6), widę swiata (dzlk 9), powstanim z umarłëch i żëcym (dzlk 11). Na symbólika, osoblëwie mocno akcentowónô w zéwiszczach Jezësa, je téż charakteristicznô dlô całi Ewanielëji Jana. Autorowi czwiôrti Ewanielëji szło nôbarżi o to, żebë czëtińcowie jego pismión uwierzëlë w Jezësa Christusa ë nym sposobę zasłużëlë so na wieczé żëcë (20,31). Możemë téż przëjimnąc, że czwiôrtô Ewanielëjô bëła osoblëwą apologiją (pochwałą, usprawiedlëwienim) Christusa.

Jãzëk[edicëjô | editëjë zdrój]

Mownô strona (jęzëk) Janowi Ewanielëji nie wëzdrzi za bogato. Słowizna nie je baro urozajiconô, ukłôd tekstu nié za mocko szëkowny, a môlama nawetka niedbałi. Je tu téż bokadosc semitizmów, bez co niejedny sę nawetk docygelë, że czwiôrtô Ewanielëjô bëła piérwi w dzélu abo całô napisónô po aramejsku. W Ewanielëji Jana mómë prozę o dokładno unormowóny i akurôtno utrzëmiwóny ritmice. Je przë tim widzec u Autora jego ulunienié jimaniô sę, czasę po pôrë razy nëch samëch pochwôtów do te, żebë nad nima długo meditowac i odkrëwac w nich prôwdë głębi utaconé („duchowô Ewanielëjô”).

Synopticzny Ewanielëje[edicëjô | editëjë zdrój]

Przë zestawienim ze synopticznyma Ewanielëjama widzymë, że czwiôrtô Ewanielëjô we wiele rzeczach sę apartni. Jinszé je u Jana samo rozłożenié tekstu o żëcym i dzejanim Jezësa, jinszé są téż pisarzczié sposobë ujimnięcô nëch tematów przez Autora ti tu Ewanielëji. Cziej Synoptików mało czekawi bëtnosc Jezësa w Jeruzalemie ë Jego dzejanié w nym miejsce, Jan przedstôwiô Jezësa przebiwającégò i nauczającégò nôwicy w Jeruzalemie. Cząd publicznégò dzejaniô Jezësa objimô u sw. Jana trzë swięta Paschë (2,13; 6,4; 11,55).

Òbaczë téż[edicëjô | editëjë zdrój]

Bibliografiô[edicëjô | editëjë zdrój]

  • Eùgeniusz Gòłąbk (tołmaczenié): "Swięté Pismiona Nowégo Testameńtu", Gduńsk – Pelplin 1993, s. 169-170.