Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików

Союз Советских Социалистических Республик Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików
1922–1991
Fana	Herb
Mòtto: Пролетарии всех стран, соединяйтесь! Robòtnicë, wszëtczé krôjów, łãczce sã!
Himn: Государственный гимн СССР (Państwòwi himn ZSSR)

Òficjalny jãzëk	rusczi
Stolëca	Mòskwa
Fòrma państwa	repùblika
Prezydeńt	Michaił Gorbaczow
Premiéra	Iwan Siłajew
Data ùsôdzenia	30 gòdnika 1922
Data lëkwidacji	26 gòdnika 1991
Wiéchrzëzna	22 mln km²
Lëdztwò (1991)	293 047 571
Dëtk	rubel sowiecczi (SUR)
Czasowô cona	UTC +2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)
Nôrodné swiãto	7 lëstopadnika, 1 maja
Kòd ISO 3166	SU
Internet	.su
Aùtowi kòd	SU
Telefón	7

Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (ZSSR), Związk Sowiecczi lub Związk Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików (ZSRR), Związk Radzecczi (rus. Союз Советских Социалистических Республик, Советский Союз, СССР), a też Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i Nordowo-pòrénkòwi Eùropie, a dzélowo w Azëji. Stolecznym gardã bëła Mòskwa.

Z przëczënë pazdzérznikowy rewolucëji, władzã w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała Ruskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika, chtërna zjednóła sã z Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką, Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką i Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką i 30 gòdnika 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików^[1].

Fòrmã rządów ZSSR bëł kòmùnisticzny totalitarizm. Jediną partią bëła partia bòlszewików. W krôju miała mol propaganda, eliminowanié procëmników pòliticznich, pôłna kòntrola nad żëcém òbëwatelów. Na spòdlém déjologiji kòmùnisticznej przemësł, hańdel i rólnictwò bëłe włôsnoscã państwa^[2].

23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisali ùmòwã Ribbentrop-Mołotow, ùmòwã o nieagresji i pòdzôle Pòlsczi, 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwelë Pòlskô, rozpòczęła sã II swiatowo wojna. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwel Fińskô, zaczãła sã cãżkô zëmòwô wojna. 12 strëmiannika 1940 Fińskô i Związk Radzecczi zawały pòkój, Związk òdebrał Fińsczi dzél teritorium^[3].

22 czerwińca 1941 Rzesza zaatakòwela ZSRR (Operacëjô Barbarossa), wiãc ten stał sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miała mol kapitulacëjô Rzeszy^[3].

ZSRR ùstał jistniec 26 gòdnika 1991^[4].

Gòspòdarka

Na zaczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwano wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérał sã pôłny centralizacëji podzélu i wëmianie dobrów. Bëł państwòwi mònopol i zakôz priwatnego hańdlu. Z przëczënë ùdoru lëdzi w 1921 wòjenny kòmùnizm òstał zastãpiony bez nowô ekonomicznô politikã (NEP, rus. новая экономическая политика, nowaja ekonomiczeskaja politika)^[5].

Stalinizm

Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzëł sã systema totalitarny o mionie Stalinizmu. W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda^[6], eliminowanié procëmników pòliticznich, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzi^[2]. W Związku Sowiecczim bëł złożony systema represëji. W całym kraju bëły lagry prôcë (łagry), pod kontrolã Głównego Zarządu Lagrowego (GUŁag)^[7]^[8]. Stalinizm trwał do smierci Stalina w 1953.

Repùbliki ZSSR

Repùbliki ZSSR	Lata	Państwa dzysdniowi	ZSP	NATO	EÙ	EAGW
Armeńskô SSR¹	1936–1991	Armenijô	1991	-	-	-
Azerskô SSR¹	1936–1991	Azerbejdżan	1991	-	-	-
Biôłoruskô SSR	1922–1991	Biôłorus	1991	-	-	2002
Estońskô SSR	1940–1991	Estoniô	-	2004	2004	-
Grëzóńskô SSR¹	1936–1991	Grëzóńskô	1993-2008	-	-	-
Kazachskô SSR	1936–1991	Kazachstan	1991	-	-	2002
Karelo-Fińskô SSR²	1940-1956	Ruskô	-	-	-	-
Kirgiskô SSR	1936–1991	Kirgistan	1991	-	-	2002
Lëtewskô SSR	1940–1991	Lëtwa	-	2004	2004	-
Łotewskô SSR	1940–1991	Łotwa	-	2004	2004	-
Mołdawskô SSR	1940–1991	Mòłdawiô	1991	-	-	-
Ruskô FSSR	1922–1991	Ruskô	1991	-	-	2002
Tadżickô SSR	1929–1991	Tadżikistan	1991	-	-	2002
Turkmeńskô SSR	1925–1991	Turkmenistan	1991-2005	-	-	-
Ukrajińskô SSR	1922–1991	Ukrajina	1991-2018	-	-	-
Ùzbeckô SSR	1925–1991	Ùzbekistan	1991	-	-	-
¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR