Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików

Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików
Союз Советских Социалистических Республик
	1922–1991
	; Fana ; Herb
	Mòtto: Пролетарии всех стран, соединяйтесь!; Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!
	Himn: Государственный гимн СССР; (Państwòwi himn ZSSR)
Òficjalny jãzëk	rusczi
Stolëca	Mòskwa
Fòrma państwa	repùblika
Prezydeńt	Michaił Gorbaczow
Premiéra	Iwan Siłajew
Data ùsadzeniô	30 gòdnika 1922
Data lëkwidacji	26 gòdnika 1991
Wiéchrzëzna	22 mln km²
Lëdztwò (1991)	293 047 571
Dëtk	rubel sowiecczi (SUR)
Czasowô cona	UTC +2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)
Nôrodné swiãto	7 lëstopadnika, 1 maja
Kòd ISO 3166	SU
Internet	.su
Aùtowi kòd	SU
Telefón	+7

Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (ZSSR), Związk/Zrzesz Sowiecczi abò Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików (ZSRR), Związk/Zrzesz Radzecczi (rus. Союз Советских Социалистических Республик, Советский Союз, СССР), a téż Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi Eùropie, a dzélowo w Azëji. Stolëcznym gardã bëła Mòskwa.

Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika, chtërna zjednóła sã z Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką, Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką i Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką i 30 gòdnika 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików^[1].

Fòrmã rządów ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa^[2].

23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle Pòlsczi, 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã II swiatowô wòjna. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł Fińskô, zaczãła sã grãdô zëmòwô wòjna. 12 strëmiannika 1940 Fińskô i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium^[3].

22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë^[3].

ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991^[4].

Gòspòdarka

Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, rus. новая экономическая политика, nowaja ekonomiczeskaja politika)^[5].

Stalinizm

Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda^[6], eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy^[2]. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)^[7]^[8]. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù.

Repùbliczi ZSSR

Repùbliczi ZSSR	Lata	Państwa dzysdniowi	ZSP	NATO	EÙ	EAGW
Armeńskô SSR¹	1936–1991	Armeniô	1991	-	-	-
Azerskô SSR¹	1936–1991	Azerbejdżan	1991	-	-	-
Biôłoruskô SSR	1922–1991	Biôłorus	1991	-	-	2002
Estońskô SSR	1940–1991	Estoniô	-	2004	2004	-
Grëzóńskô SSR¹	1936–1991	Grëzóńskô	1993-2008	-	-	-
Kazachskô SSR	1936–1991	Kazachstan	1991	-	-	2002
Karelo-Fińskô SSR²	1940-1956	Ruskô	-	-	-	-
Kirgiskô SSR	1936–1991	Kirgistan	1991	-	-	2002
Lëtewskô SSR	1940–1991	Lëtwa	-	2004	2004	-
Łotewskô SSR	1940–1991	Łotwa	-	2004	2004	-
Mołdawskô SSR	1940–1991	Mòłdawiô	1991	-	-	-
Ruskô FSSR	1922–1991	Ruskô	1991	-	-	2002
Tadżickô SSR	1929–1991	Tadżikistan	1991	-	-	2002
Turkmeńskô SSR	1925–1991	Turkmenistan	1991-2005	-	-	-
Ukrajińskô SSR	1922–1991	Ukrajina	1991-2018	-	-	-
Ùzbeckô SSR	1925–1991	Ùzbekistan	1991	-	-	-
¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR