Przejdź do zawartości

Szwédzkô

Ze starnë Wikipedia
Królestwò Szwédzczi
Kongeriget Sverige
Mòtto: För Sverige i tiden
Himn: Du gamla, du fria,
Kungssången
Królestwò Szwédzczi na karce
Òficjalny jãzëkszwédzczi, lapońsczi
StolëcaSztokhòlm
Fòrma państwaKònstitucëjnô mònarchijô
MònarchaKaról XVI Gùstôw
PremiéraUlf Kristersson
Wiéchrzëzna449.964 km²
Lëdztwò (2025)10,610,485
Dëtkszwédzkô krona (SEK)
Czasowô conaUTC +1 – zëma UTC +2 – lato
Nôrodné swiãto6 czerwińca
Kòd ISO 3166SE
Internet.se
Aùtowi kòdS
Telefón46

Szwédzkô (Sverige) je państwã w Nordowi Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji. Greńczë z Norweską, Fińską a téż z Dëńską przez mòst nad cesniną Öresund. Stolecznym garda je Sztokhòlm.

Wiéchrzëzna

[edicëjô | editëjë zdrój]
  • całownô: 450,295[1]
  • wiéchrzëzna lądu: 410,335
  • wiéchrzëzna wòdów: 39,960

Lądowé grańce

[edicëjô | editëjë zdrój]
  • òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,211 km
  • państwa, z jaczima mô grańce: Fińskô 545 km; Norweskô 1,666 km

Brzegòwô liniô

[edicëjô | editëjë zdrój]

3,218 km

Ùmiarkowany na pôłniu, z zëmną, chmùrzëstą zëmą, chmùrzëstim dzélowo chłodnym latã, subartkiczny na nordze[2].

Ùsztôłcenié terenu

[edicëjô | editëjë zdrój]

Przédno plasczi lub łagódnie grzëpowe nizënë; na pòrénku góry[1].

Wësokòsc terenu

[edicëjô | editëjë zdrój]
  • strzédnô wësokòsc: 492 m. n.r.m.
  • nôniższô wësokòsc: -2,4 m. n.r.m. (Roztoka jezera Hammarsjon, òbòk Kristianstad)
  • nôwëższi czëp: 2,100 m. n.r.m. (Kebnekaise)

Gruńtë wedle ùżiwaniô

[edicëjô | editëjë zdrój]
  • rolné gruńtë 7.3% (w tim 6.2% òrnëch gruńtów)
  • lasë 68.6%

Pòpùlacjô

[edicëjô | editëjë zdrój]
  • wielëna lëdztwa: 10,610,485 (wôrtoscë szacowóné na pazdzérznik 2025)[3]

Etniczné karna

[edicëjô | editëjë zdrój]

Szwédë 79.6%, Syrëjczëcë 1.9%, Irakijczicë 1.4%, Finowie 1.3%, jinni 15.8%[1]

Òficjalne nôrôdné mniejszosci: Żëdzë, Cëgónie, Samowie, Finowie, Tornedalianie[4][5].

Òficjalny jãzëk je szwédzczi, ùznawane sã też jãzëczi mniejszosci: Jidisz, cëgóńsczi, lapońsczi, fińsczi, meänkieli[4][5].

Religijné karna

[edicëjô | editëjë zdrój]

53% - lëteranie, mni niż 6% - zaòstałë chrzescëjańsczé wëznania, 8,1% - mùzułmónie[6].

Ùrbanizacjô

[edicëjô | editëjë zdrój]
  • mieskô pòpùlacjô: 88.7% (2023)
  • wikszé miesczé westrzódczi: Sztokhòlm – 995,574 mieszkańców w 2025[7]

Pòliticzny system

[edicëjô | editëjë zdrój]

Szwédzkô je kònstitucyjną mònarchią, przédnikã kraju òd 1973 je król Karól XVI Gùstôw[8]. Szefem rządu je premiéra Ulf Kristersson[9]. Parlameńt - Rikgsdag ma 349 członków, sã wëbierani na 4 lata[10]. Òd 1 stëcznika 1995 Szwédzkô je krôjem Eùropejsczi Ùniji, a òd 25 strëmiannika 2001 je członkiem cony Schengen[11].

Òbaczë téż

[edicëjô | editëjë zdrój]

Bùtnowé lënczi

[edicëjô | editëjë zdrój]

Commons: Szwédzkô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Państwa w Eùropie
Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwédzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô
Zanôléżné teritoria: Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò | Pòdniéstrze