Szwédzczi kléwer

Szwédzczi kléwer (Trifolium hybridum) – gatënk roscënë z familie bòbòwatëch (Fabaceae). Pòchôdô z òbrëmiów Azje, Eùropë a nordowi Africzi^[1]. Na Kaszëbach je pòwszechnym gatënkã, tak dzëczim, jak hodowónym.

Mòrfòlogiô

Sztôłt: Bëlëna ò niewielnëch, dołã colemało przëlnionëch do zemie, pòtemù łãkòwato zniosłëch palczëcach, długòscë 30—60 cm. Sztrąple są gòłé.
Lëstë: Przëlëstczi skórzasté, lëstë przënôsadowé na dłudżich ògónkach (do 20 cm). Sztrąplowé a czëpòwé lëstë złożoné z 3 òdwrotno jajowatëch, drobno ząbkòwónëch lëstków to dô na ògónkach.
Kwiatë: Mòtilkòwé zebróné w kùglasté grądkò (główkã). Mają biôłą kòrunã, z tej-sej różewiejącym dołã (stąd colemało dô dwafarwné grądkò z różewima, starszima kwiatama w dólnym parce i biôłima w górnym). Téble bënowëch kwiatów w główce są 2-3 razë dłëgszé òd rérczi czelëcha. Żôdżelk dosc tëli dłëgszi òd skrzidełków a bôcëka.
Brzôd: 1–2-semienné strãczi.

Biologiô i ekòlogiô

Bëlëna, hemikriptofit. Sedlëszcza: ruderalné, pażëce, latówczi, wédë. W klasyfikacji roscynnëch zbiorowiszczów pòdgatënk T. hybridum subsp. hybridum je charakteristiczny dla All. Calthion^[2]. Cząd kwitnieniô zaczinô sã w maju, a kùńczi w séwnikù. Kwiatë zapiszóné są przez pszczołë i brzmiôle.

Òdmianë

W Pòlsce to dô dwa pòdgatënczi^[3]:

T. hybridum subsp. hybridum – tipiczny gatënk ò słabò rozwietwiony a zniosłi palczëcë, lëstkach długòscë 2–3 cm, biôławò-różewi kòrunie długòscë 7–12 mm. Rosce w sërszich môlach i je ùprôwną roscëną.
T. hybridum subsp. elegans Savi – sztrąpel w nôsadze je fùl i leżący, lëstczi mają długòsc 1–2 cm, różewô kòrunô òsygô 5–7 mm. Rosce w sëchszich môlach.

Ùżëcé

Ùprôwnô roscëna: Je hodowónô jakno fùter dlô zwierzãt. Nalôżô sã w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie. Dobrze znôszô mrozë, deptanié i przëgrizanié^[4].
- Ùprawa: Mô mniészé zemné wëmòdżi òd łąkòwégò kléwru, kò mòże rosc na sërëch a torfòwëch zemiach^[4]. Lëchò znôszô sëszã. Semiona dozdrzelają ò 10 – 15 dniów prãdzy òd semionów łąkòwégò kléwru. Òdnóżczi zamikają w se 75% wòdë, 4,1% biôłtka, 0,7% sëtégò, 5,2% celulozë, 11,6% bezkrziseniowëch ekstraktów, 2,4% pòpiołu; w 100 kg zelony masë to dô 22,8 jôdny jednostczi, 3,1 kg zdzegwnégò biôłtka, 340 g kalcenia, 50 g fòsfòru i 4000 mg karotenu. Plón sana wënôszô 3,5—6 (do 7) t z 1 ha, plón semionów 200—300 kg z 1 ha.
Lécznô roscëna: W lëdowi medicynie wëwôr z kwitnącégò zelégò brëkòwóny je jakno procëmzapôlny, procëmbólowi, zmitczający i przeczëszczający métel, a téż przë bòlesny dësznicë a mùsklowëch bólach. Swiéżé lëstë ùżiwóné są na òbkładë w jistnëch przëpôdkach, co lëstë łąkòwégò kléwru.

Przëpisë

↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [przëstãp 2010-02-22].
↑ Matuszkiewicz, W. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4. (pòl.)
↑ Rutkowski, L. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa, 2006. Wyd. Naukowe PWN ISBN 83-01-14342-8 (pòl.)
1 2 Nawara, Z. Rośliny łąkowe. Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN 978-83-7073-397-1. (pòl.)

[1] Germplasm Resources Information Network (GRIN). [przëstãp 2010-02-22].

[2] Matuszkiewicz, W. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4. (pòl.)

[klucz-3] Rutkowski, L. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa, 2006. Wyd. Naukowe PWN ISBN 83-01-14342-8 (pòl.)

[Nawara-4] 1 2 Nawara, Z. Rośliny łąkowe. Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN 978-83-7073-397-1. (pòl.)

[1]

[2]

[3]

[4]