Dąb - rozeszłoscë midzë wersjama

Z Wikipedia
Usunięta treść Dodana treść
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linijô 19: Linijô 19:




* [[dąb bùrgùndcczi]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_burgundzki (Quercus cerris L.)]
* [[dąb bùrgùndcczi (Quercus cerris L.)|dąb bùrgùndcczi]]
* [[dąb bezszëpùłkòwi]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_bezszypu%C5%82kowy (Quercus petraea (Matt.) Liebl., syn. Q. sessilis Ehrh.)]
* [[dąb bezszëpùłkòwi (Quercus petraea (Matt.) Liebl., syn. Q. sessilis Ehrh.)(Quercus petraea (Matt.) Liebl., syn. Q. sessilis Ehrh.)|dąb bezszëpùłkòwi]]
* [[dąb czerwiony]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_czerwony (Quercus rubra L.)]
* [[dąb czerwiony (Quercus rubra L.)|dąb czerwiony]]
* [[dąb òmszałi]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_omszony%20 (Quercus pubescens Willd., syn. Q. lanuginosa Lam.)]
* [[dąb òmszałi (Quercus pubescens Willd., syn. Q. lanuginosa Lam.)|dąb òmszałi]]
* [[dąb szëpùłkòwi]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_szypu%C5%82kowy (Quercus robur L.)]
* [[dąb szëpùłkòwi (Quercus robur L.)|dąb szëpùłkòwi]]


== Zastosowanié ==
== Zastosowanié ==
Linijô 46: Linijô 46:


'''Pomniczi nôtërë:'''
'''Pomniczi nôtërë:'''
* [[Bartek Dąb Bartek kòl Zagnańska]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_Bartek Dąb Bartek kòl Zagnańska]
* [[Dąb Bartek|Dąb Bartek kòl Zagnańska]]
* [[Dąb Barzyńsczégò w Kadënach]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_Ba%C5%BCy%C5%84skiego Dąb Barzyńsczégò w Kadënach]
* [[Dąb Barzyńsczégò|Dąb Barzyńsczégò w Kadënach]]
* [[Dąb Beczka w Białowiesczé Pùszczë]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_Beczka Dąb Beczka w Białowiesczé Pùszczë]
* [[Dąb Beczka|Dąb Beczka w Białowiesczé Pùszczë]]
* [[Dąb Bògùsława X w Wkrzańsczé Pùszczë]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_Bogus%C5%82awa_X Dąb Bògùsława X w Wkrzańsczé Pùszczë]
* [[Dąb Bògùsława X|Dąb Bògùsława X w Wkrzańsczé Pùszczë]]
* [[Chrobry Dąb ChrobrI kól wsë Piotrowice]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_Chrobry Dąb ChrobrI kól wsë Piotrowice]
* [[Dąb Chrobri|Dąb Chrobri kól wsë Piotrowice]]


'''Òbôczë téż'''
'''Òbôczë téż'''
* [[Czôrny dąb]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/Czarny_d%C4%85b Czôrny dąb]
* [[Czôrny dąb]]
* [[Dąb pamiãcë]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_Pami%C4%99ci Dąb pamiãcë]
* [[Dąb pamiãcë]]
* [[Papiesczi dąb]] [http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85b_papieski Papiesczi dąb]
* [[Papiesczi dąb]]




Linijô 70: Linijô 70:
# Harry Garms : Rośliny i zwierzęta Europy-przewodnik, Res Polona , Gdańsk 1995, s. 23. ISBN83-7071-144-8.
# Harry Garms : Rośliny i zwierzęta Europy-przewodnik, Res Polona , Gdańsk 1995, s. 23. ISBN83-7071-144-8.
# [http://www.drzewapolski.pl/ www.drzewapolski.pl]
# [http://www.drzewapolski.pl/ www.drzewapolski.pl]
# [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Strona_główna pl.wikipedia.org]


== Bùtnowé linczi ==
== Bùtnowé linczi ==

Wersëjô z 20:45, 20 lës 2014

Dąb - /z łac. Quercus/- ôrt lëscastëch drzewów. Drzewò chtërne żëje strzédno w zależnosce òd jegò gatunkù òk. 300-400 nawetka 700 lat. Przënôlégò do rodzënë bùkòwatëch. Przënôleżi do negò òk. 200 zortów spòtikónëch nôczãscy w razny conie na nordowi półkùli a téż w wëższich dzélach górów tropikòwi conë. Dąb rozrôstô sã do ògromné miarë. Stôri òkazë są chronioné jakò pomniczi nôtërë. Tipòwi gatunk to dąb szëpùłkòwi

Dąb Chrzescëjanów
Brzôd dãbù żôłãdze
Dąb szëpùłkòwi
Kwiatostónë (Quercus coccinea)
Lëst dãbù szëpułkòwégò


Mòrfòlogiô

  • Pãczczi – zgrupkòwóné pò pôrã na kùńcu gałãzy
  • Lëste – w niechtërnëch zortach òpôdają na zëmã a ù jinszich są prawie na òpak, zëmòzeloné np. dąb kòrkòwi, dąb òstrolëstowi. Są téż nawetka drzéwiãta co mają lëstczi piłkòwóné abò ząbkòwóné.
  • Kwiatë – rozdzelnoôrtowé. Roscënë są wiatroparzënowé. Chłopsczi kwiatë są pòzebróny w kòtczi a z białkòwsczégò ôrtu są pòjedinczé.
  • Brzôd – orzechë dãbù są nazwóné żôłãdzama i są ùłożoné w szôlce, gãsto przëkrité łëzgama.

Zortë dzëkò rosnącé w Pòlsce

Zastosowanié

  • Òzdobnô roscëna – dłùgòwicznô, aleje dãbòwé
  • Léczniczô roscëna – kòra niëchtrnëch zortów je dzélkã zélnëch mieszónków, jesz jinszi są miodnëma roscënama
  • Drewno – òd dãbù je cãżczi i cwiardi. Z negò chãtno są przërëchtowùje méble i je szerok wëkòrzëstiwóny w bùdowiznie; Wëkòrzëstiwóny w bednarstwie.
  • Kòra – je wëkòrzëstiwónô do dżerbòwaniô skórów
  • Brzôd , żôłãdze – wëkòrzëstiwóné jakno jôda dlô zwierzãtów.
  • Magicznô roscëna – wierzenié w lecznicze mòce, co bë ùzdrowic bòlejącé zãbë i gardło /,, Pòwiédz że mi, pòwiédz mój kòchóny dãbie, jaczim spòsobã léczëc zãbë w mòji gãbie”/.

Kùlturowi znaczënk

Długòwiecznosc i machtny wëzdrzatk dãbów òd stalatów robiłë na lëdzach wiôldżé wrażenié. Stôré òkazë tczóné bëłë jakno bóstwò bez wikszosc pierwòsznëch lëdów Eùropë. Przódëczasny Rzëmióne i Grecë wierzëlë, że dąb je sedzbą jich nôwëższich bóstwów –Jowisza i Zeùsa. Dlôte téż Rzëm wińcowôł swojich nadzwëczajnëch obëwateli za zasłëdżi /zawdzãczi /wińcã z dãbòwëch lëstów.

Niechtërne lëdë ùwôżałë dãbë za drzewa – przepowiëdzene. Na spòdlim jich pòzdrzatkù przepòwiôdôno òbrodzôj i wiodro. Westrzódka germańsczich lëdów , dąb pòswiãcywóno bògù bùrzów – Thornowi. Ù Słowión i celticczich lëdów, kùltowé môle bëłë kòl starëch dãbòwëch drzewiszczów. Na dodôwk Celtowie wkłôdelë do grobów zmarłëch gałãze tegò drzewa. Wiele môlowëch pòzwów pòchòdzy òd dãbù.

Dąb w erbach, òdznaczeniach i na mònetach

Céch żôłãdzów i dãbòwëch wietewków je czãsto w królewsczich i ricersczich erbach òd strzédnowiecza. Stosowóny je téż w wòjskòwëch emblematach. Béł òznaką sëłë, mòcë, sławnoscë i prawòtë. Dãbòwé lëste są ùmôlnioné na dzysészich, pòlsczich, groszowëch mònetach.

Znóné dãbë

Pomniczi nôtërë:

Òbôczë téż


Przëpisë

  1. Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  2. Adam Paluch "Zerwij ziele z dziewięciu miedz", Wrocław 1989r., str. 140
  3. Marek Żukow-Karczewski, Dąb – król polskich drzew, "AURA", nr 9/1988 r.
  4. Praca zbiorowa: Oxford – Wielka Historia Świata. Cywilizacje Europy. Anglia – Słowianie. Cywilizacje Australii i Oceanii. Papuasi. T. 13. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 71-72. ISBN 83-7425-368-1.
  5. Monety Rzeczypospolitej Polskiej 1923-1939. W: Ilustrowany katalog monet polskich. Warszawa: KAW, 1977, s. 17. Przewodnik do oznaczania roślin
  6. Józef Rostafiński ,Olga Seidl : Przewodnik do oznaczania roślin, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1962, s. 249,273.
  7. Harry Garms : Rośliny i zwierzęta Europy-przewodnik, Res Polona , Gdańsk 1995, s. 23. ISBN83-7071-144-8.
  8. www.drzewapolski.pl

Bùtnowé linczi