Prezydeńt
Prezydeńt abò przédnik (łac. praesidens, ’sedzec na przódkù’) – nôwëższi ùrząd w państwie ten, co je repùbliką, zwëkòwò równoznaczny zë sprawòwanim fùnkcji jednoòsobòwi gôłwë państwa (chòc wëstãpùją òd ti prawidłë wëjimczi). W systemie prezydencczim prezydeńt je téż przédniką rządù (np. w ZKA). Slëbnã prezydenta zwëczajowò mianëje sã mianã pierszi damë.
Zortë prezydenturë
[edicëjô | editëjë zdrój]Z pòzdrzatkã na czas sprawòwaniô ùrzãdu wëstãpùje:
- Prezydeńt kadencyjny – sprawùjącë fùnkcjã prezydenta bez òpisóną długòsc czasu, tj. kadencjã. Ta fòrma prezydenturë fùnkcjonuje w dzysdniowim państwie pòlsczim.
- Prezydeńt dosmiertni – gôłwa państwa ò prezidancczim titule, chtërnô zgódno z prawã swòjégò kraju mô ją sprawòwac aż do smiercë. Takô jinstitucjô bënëje niemal blós w diktatorsczich systemach. Dosmiertnama prezydentama, chtërny ùmarli òbczas swòjegò ùrzãdowaniô, bëlë m.jin. prezydeńt Jugòsławiji Josip Broz Tito (dosmiertni prezydeńt w latach 1974–1980), Haiti François Duvalier (dosmiertni prezydeńt w latach 1964–1971), czë Turkmenistanu – Saparmyrat Nyýazow (dosmiertni prezydeńt w latach 1999–2006). De facto dosmiertny prezydeńtã Nordowi Kòreji bëł w latach 1972–1994 Kim Ir Sen – w jegò przëpôdkù nôslédné kadencje skłôdałë sã czëstąfòrmalnoscą. Pòlsczim przëkładã dosmiertny prezidenturë je Agùst Zalesczi, Prezydeńt Pòlsczi na Ùchodztwie, chtërny nimo fòrmalnégò kùńca prezydencczi kadencji w 1954 rokù, mdze sprawòwał ùrząd aż do smiercë w 1972 rokù. Dosmiertno swòje fùnkcje sprawòwalë téż dożowie Wenecczi Repùbliczi bez całi czas ji bëniô (697–1797).
- Prezydeńt noblëwi – noblëwi tituł, jaczi może bëć nadany jakno titul noblëwi gôłwë państwa. Prôwdëjuwerno jednyma taczima przëpôdkama bëły nadanié titułu noblëwi przédniczczi CLR Song Qingling (Madame Sun Jat-sen) (w maju 1981 rokù), a téż nadanié podobnégò titułu (Wiecznégò Prezydenta) Kim Ir Senowi ju pò jegò smiercë.
Prezydeńt, jaczi nie je gôłwą państwa, bënëje w:
- Iran – fùnkcjã gôłwë państwa sprawùje Nôwëższi Prziwódca (ajatollah), a prezydeńt je przédnikã rządu, jaczi reprezentëje Iran w midzënôrodnëch kòntaktach ë czãsto je traktowóny jakno prôwdzëwô gôłwa państwa.
- Szwajcarskô – Prezydeńt je blós przédnikã Zwiãzkòwi Radë, chtërnô je kònstitucyjną, kòlegialną gôłwą państwa.
- Bòsniô ë Hercegòwina – Prezydentã mianëje sã niepòformalno przédnika Prezidium Bòsnii ë Hercegowinë – trzëosobowégò òrganu stojącegò na przódkù państwa.
Òbaczë téż
[edicëjô | editëjë zdrój]Przëpisë
[edicëjô | editëjë zdrój]Bùtnowé lënczi
[edicëjô | editëjë zdrój]
Commons: Prezydeńt – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.
