Nowô Zélandiô

Nowô Zélandiô
New Zealand
Aotearoa

Fana Herb
Himn: God Defend New Zealand
Òficjalny jãzëk	anielsczi, maòrisczi, nowòzélandzczi migòwi jãzëk
Stolëca	Wellington
Fòrma państwa	Kònstitucyjnô mònarchiô
Mònarcha	Karól III
Prezydeńt	Cindy Kiro
Premiéra	Christopher Luxon
Wiéchrzëzna % wòdë	268.680 km² 2,2%%
Lëdztwò (-)	4,5 mln
Dëtk	nowòzélandzczi dolar (NZD)
Czasowô cona	UTC +12/+13
Nôrodné swiãto	6 gromicznika (Dzéń Waitangi).
Kòd ISO 3166	NZ
Internet	.nz
Telefón	+64

Nowô Zélandiô (an. New Zealand, maò. Aotearoa) – państwò pòłożoné na òstrowach na pôłniowim zôpadze Spòkójnégò Òceanu. Skłôdô sã z dwùch głównëch wëspów – Nordowégò Òstrowù (an. North Island, maò. Te Ika-a-Māui) ë Pôłniowégò Òstrowù (an. South Island, maò. Te Waipounamu) a téż wicy jak 700 mniészich òstrowów. Je to szósté nôwikszé wëspiarsczé państwò na swiece pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Leżi na pòrénk òd Aùstralie za Tasmanowim Mòrzã a na pôłnié òd òstrowów Nowi Kaledonie, Fidżi a Tondżi. Bòkadnô topògrafiô kraju a òstré górsczé czëpë, w tim Pôłniowé Alpë (an. Southern Alps, maò. Kā Tiritiri o te Moana), pòwstałë dzãka tektonicznémù zùrzmieniémù a wùlkanicznym erupcjóm. Stolëcą Nowi Zélandie je Wellington, a nôlëdniészim gardã – Auckland.

Nowòzélandzczé òstrowë bëłë slédnyma wikszima mieszkalnyma masama lądu, jaczé òsedlił człowiek. Na òpis midzë 1280 a 1350 rokã, Pòlinezyjczicë zaczãlë zasedlac wëspë, a w kònsekwencje pózni téż rozwijac apartną maòriską kùlturã. W 1642 rokù, holendersczi òdkriwca Abel Tasman òstôł pierszim Eùropejczikã, co ùzdrzôł a òdnotérowôł jistnienié òstrowów. W 1769 rokù, britijsczi òdkriwca, kapténa James Cook stôł sã pierszim Eùropejczikã, jaczi pòstawił na nowòzélandzczi zemie stopã, a zrëchtowôł ji kôrtã. W 1840 rokù, przedstôwcowie Zjednónégò Królestwa a maòrisczi wódcowie pòdpiselë traktat z Waitangi, chtëren zrobił tur do ògłoszeniô przez Wiôlgą Britaniã deklaracje suwerennoscë pózni w nym rokù a ùsadzenié Kòrunny Kòlonie Nowi Zélandie w 1841 r. Z ti przëczënë to dało seriã kònfliktów midzë kòlonialnyma wëszëznama a plemionama Maòrisów, jaczé skùtkòwałë kònfiskatą zacht sztremlów maòrisczi zemie. Nowô Zélandiô sta sã dominium w 1907, a fùl samòstójnotã zwëska w 1947 rokù, zachòwiwającë ale mònarchã jakno głowã państwa. Dzysdnia wikszosc òd 5,3 miliona mieszkańców kraju je eùropejsczégò pòchôdaniô; nôwikszą mniészëzną są aùtochtoniczny Maòrisowie – pò nich to dô Azjatów a lëdë Pacyfikù. Szlachòwno, nowòzélandzkô kùltura przédno czerpie ze spôdkòwiznë Maòrisów a britijsczich òsedléńców, równak zwikszonô imigracjô zwikszô pùlã kùlturalnëch inspiracjów. Òficjalnyma jãzëkama kraju są anielsczi, maòrisczi a nowòzélandzczi migòwi jãzëk. Lokalny dialekt anielsczëgò jãzëka je ale dominëjącą gôdką.

Galeriô

• 
  Kôrta Nowi Zélandie
• 
  Nowô Zélandiô na kôrce Zemie

Òbaczë téż

• Aùstraliô

Bùtnowé lënczi

Commons: Nowô Zélandiô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons