Mònegasczi dialekt

Tôfla z mionã sztrasë pò francëskù ë mònegaskù.

Mònegasczi dialekt (mòn. munegascu [muneˈɡasku]) – òdmiana ligùrijsczégò jãzëka ùżiwónô w Mònakù. Béł to pòwszechno brëkòwóny jãzëk ksãstwa na òpis do 1911, czej francësczi òstôł jedurnym wëkładowim jãzëkã w pùbliczny edukacje. Nawetka we wëznaniowëch szkòłach béł mòckò òdrôdzóny, a w pùblicznym żëcym sprowadzony do randżi „patois”. Ju w 20. latach XX wiekù gôdka bëła zagrożonô wëdżinienim. Dzysdnia francësczi dërch je jedurnym òficjalnym jãzëkã Mònaka, mònegasczi je ale trzimóny jakno element kùlturalny juwernotë kraju i dô wiele starów, abë pòdtrzëmëwac a rewitalizowac nã mòwã. Mònegasczi mô regùlëjącé cało a lëteracczi sztandard apartny òd ligùrijsczégò. Je òbrzeszkòwim przedmiotã w spòdleczny i strzédny szkòle, to dô doroczny jãzëkòwi kònkùrs dlô szkòlôków, jaczim przewòdzy sóm princ. Jistnieją téż darmòwé ùczbë sczerowóné do dozdrzeniałëch, jaczé òrganizëje Nôrodny Kòmitet na rzecz Mònegasczich Tradicjów.

Historiô

Pierszé pisóné szlachë mònegasczégò pòjawiłë sã midzë 1721 a 1729 w kòrespòndencje Antonia I z córką Lujizą Hipòlitą, jak téż w czile notarialnëch aktach, ale jãzëk przédno dërchôł w gôdóny fòrmie. Pòpùlacja Mònaka wzrosła z 1200 mieszkańców w 1860 do 22000 w 1880; mònegasczi nalôzł sã w zagrôżbie przez wiôldżi napłiw cëzëch robòtników a rozwij pidżinu miészającégò prowansalsczi, piedmòncczi, kòrsykańsczi, francësczi ë ligùrijsczi. Òb nen czas mònegasczi òstôł zakôzóny w szkòłach a starszi zachãcywelë swòje dzecë do gôdaniô pò francëskù. W 1927, Louis Notari pòdjimnął sã kòdifikacje pisónégò jãzëka, inspirëjącë sã francësczim a włosczim pisënkã. Pierszô mònegaskô gramatika a słowôrz pòjawiłë sã w 1960 ë 1963.

Òbaczë téż

• Mònakò
• Italsczi jãzëk
• Francësczi jãzëk

Bùtnowé lënczi

Commons: Mònegasczi dialekt – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons