Przejdź do zawartości

Lëtwa

Ze starnë Wikipedia
Lëtewskô Repùblika
Lietuvos Respublika
Fana Lëtwë
Fana Lëtwë
Herb Lëtwë
Herb Lëtwë
Himn: Tautiška Giesmė
(Nôrodnô spiéwa)
Lëtewskô Repùblika na karce
Lëtewskô Repùblika na karce
Spòdlowé pòdôwczi
Òficjalny jãzëk lëtewsczi
Stolëca Wilno
Fòrma państwa repùblika
Prezydeńt Gitanas Nausėda
Premiéra Mindaugas Sinkevičius
Data ùsadzeniô 11 strëmiannika 1990
Wiéchrzëzna
% wòdë
65 303 km²
1,35%
Lëdztwò (2026) 2 886 179
Dëtk Eùro (EUR)
Czasowô cona UTC +2
Nôrodné swiãto 16 gromicznika
Kòd ISO 3166 LT
Internet .lt
Aùtowi kòd LT
Telefón +370

Lëtwa (téż Lëtewskô) – państwò w nordowòwestrzédny Eùropie. Stolëcą i nôwikszim gardã je Wilno. Òd nordë grańczi z Łotwą, òd pôłniowégò pòrénkù z Biôłorusą, òd pôłniowégò zôpadu z Pòlską i kaliningradzczim òbwodã (eksklawa Rusje). Mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 99 km. Òd 2004 nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.

Geògrafiô

[edicëjô | edituj kòd]

Pòłożenié

[edicëjô | edituj kòd]
Kôrta Lëtwë

Leżi w nordowòwestrzédny Eùropie, na pòrénkòwim ùbrzegù Bôłtëcczégò Mòrza.

Wiéchrzëzna

[edicëjô | edituj kòd]
  • całownô: 65,300 km²
  • wiéchrzëzna lądu: 62,680 km²
  • wiéchrzëzna wòdów: 2,620 km²
  • môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 124.

Lądowé grańce

[edicëjô | edituj kòd]
  • òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,549 km
  • państwa, z jaczima mô grańce: Biôłorus 640 km, Łotwa 544 km, Pòlskô 104 km, Ruskô (kaliningradzczi òbwód) 261 km

Brzegòwô liniô

[edicëjô | edituj kòd]

99 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)

Klimat Lëtwë w skalë Köppena

Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym. Strzédnô cepłota òb zëmã sygô minus 4,9 °С, òb lato – 17 °С. Wielëna òpadënków sygô 748 mm òb rok.

Ùsztôłcenié terenu

[edicëjô | edituj kòd]
Fizyczno kôrta Lëtwë

Pòwiérzchniã państwa zajimają równiznë ze szlachama dôwnégò zlodowaceniô. Pò kraju rozsónëch je wiele môłëch jezór.

Wësokòsc terenu

[edicëjô | edituj kòd]
  • strzédnô wësokòsc: 110 m. n.r.m.
  • nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Bôłt)
  • nôwëższi czëp: 294 m. n.r.m. (Aukštojas)

Gruńtë wedle ùżiwaniô

[edicëjô | edituj kòd]
  • rolné gruńtë 44,8 % (w tim 34,9 % òrnëch gruńtów)
  • lasë 34,6%

Lëdze i spòlëzna

[edicëjô | edituj kòd]

Pòpùlacjô

[edicëjô | edituj kòd]
  • wielëna lëdztwa: 2,823,859 (na lëpińc 2017)
  • môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 140.

Etniczné karna

[edicëjô | edituj kòd]

Lëtwini 84.1%, Pòlôsze, 6.6%, Ruskòwie 5.8%, Biôłorusënowie 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2011)

Jãzëczi

[edicëjô | edituj kòd]

lëtewsczi (òficjalny) 82%, rusczi 8%, pòlsczi 5.6% (wôrtoscë szacowóné na 2011)

Religijné karna

[edicëjô | edituj kòd]

katolëcë 77,2%, Rusczi Prawòsławny Kòscół 4,1%, stôroòbrzãdowcë 0,8%, lëtrowie 0,6%

Ùrbanizacjô

[edicëjô | edituj kòd]
Widoczi z Wilna
  • mieskô pòpùlacjô: 66,5%
  • wikszé miesczé westrzódczi: Wilno (stolëca) – 542,990 mieszkańców, Kòwno – 299,466 mieszkańców, Kłajpeda – 155,032 mieszkańców[1]

Pòliticzny system

[edicëjô | edituj kòd]
  • òficjalnô pòzwa: Lëtewskô Repùblika (lët. Lietuvos Respublika)
  • pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
  • stolëca: Wilno
  • czasowô cona: UTC +2
  • państwowé swiãto: 16 gromicznika – Dzéń Òdbùdowaniô Lëtewsczégò Państwa (lët. Lietuvos valstybės atkūrimo diena)
  • nôrodny himn: „Tautiška giesmė” (Nôrodnô spiéwa)

Wëkònôwczô władza

[edicëjô | edituj kòd]

Ùstawòdôwczô władza

[edicëjô | edituj kòd]

jednojizbòwi parlament – Sejm Lëtewsczi Repùbliczi (lët. Lietuvos Respublikos Seimas; 141 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

Rozmajitoscë

[edicëjô | edituj kòd]

Òd 15 do 17 maja 2013 rokù òdbiwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów Delegacji Karna Sejmù Repùbliczi Litwë ds. Midzëparlameńtarnëch Kòntaktów z Rzeczpòspòlitą Pòlską i Litewskò-Pòlsczégò Parlameńtarnégò Karna Sejmù RP, òni chcele wiedzec ò ùczbie kaszëbsczégò jãzëka i dwajãzëkòwòsce na Kaszëbach.

Òbaczë téż

[edicëjô | edituj kòd]

Sparłãczoné témë

Przëpisë

[edicëjô | edituj kòd]
  1. ↑ Statistics Lithuania — Population at the beginning of the year by city / town and year.
  2. ↑ https://bnn-news.com/gitanas-nauseda-officially-becomes-president-of-lithuania-202923 (stón z 2019-07-12)

Bibliografiô

[edicëjô | edituj kòd]

Bùtnowé lënczi

[edicëjô | edituj kòd]

Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

Państwa w Eùropie
Albańskô | Andora | Aùstriô | Belgiô | Biôłorus | Bòsniô i Hercegòwina | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô | Czôrnogóra | Duńskô | Estoniô | Fińskô | Francjô | Greckô | Irlandiô | Islandiô | Italskô | Lëtwa | Liechtenstein | Luksembùrg | Łotwa | Madżarskô | Malta | Niemieckô | Mòłdawiô | Mònakò | Niderlandë | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbiô | Słoweniô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcariô | Szwédzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britaniô
Zanôléżné teritoria: Alandzczé Òstrowë | Farersczé Òstrowë | Gibraltar | Grenlandiô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard
Ògrańczoné ùznanié: Kòsowò | Nadedniestrzé
Państwa z eùro
Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùnie

Aùstriô | Belgiô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francjô | Greckô | Irlandiô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Holandiô | Pòrtugaliô | Słowackô | Słoweniô | Szpańskô

jiné państwa: Andora | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan