Eùropejskô Ùniô Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen
W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów[6]. Wiérzchëzna to 4 mln km²[7]. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)[8].
1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: Dëńskô, Irlandzkô i Wiôlgô Britaniô[11]. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô Greckô, a 1 stëcznika 1986 Szpańskô i Pòrtugalskô[12].
W czerwińcu 1979 rokù do Eùropejsczégò Parlamentu, do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô[11]. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil[13].
W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT (an.European Strategic Programme for Research in Information Technologies)[12]. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë[12].
W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów[20]. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ:
Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w SztrasbùrgùEùropejsczi Parlament – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. Òbradë parlamentu prowadzy przédnik EP, jaczi je przez parlament wëbieróny na 2,5-latną kadencją, jaką mòże òdnowic rôz[21].
Eùropejskô Radzëzna – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra[22].
Radzëzna Eùropejsczi Ùnie – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. Prezydencjô nad radzëzną zmieniwô sã co pół rokù midzë krajama ùnie[23]. Òd 1 stëcznika 2026 rokù robòtą radzëznë czerëje Cyper, chterën przëjął tã rolã òd Pòlsczi[24].
Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż Radzëznë Eùropë) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù[27]. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w pòlsczim jãzëkù pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn (de facto "Òdã do redotë") na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. Zbigórz Jankòwsczi[28].
Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë (łac.In varietate concordia), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë[1]. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie (bùłg.Единство в многообразието; an.United in diversity; pòl.Zjednoczeni w różnorodności; czes.Jednotná v rozmanitosti; gr.Ενωμένη στην πολυμορφία i jin.).
Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù[30]. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. Radzëzna Eùropë w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 Eùropejsczi Parlament zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą Eùropejsczi Kòmisje w Bruksele, w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. eùroband).
12Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189).
Eùropejskô Ùniô
Niemieckô
Francëskô
Italskô
Szpańskô
Pòlskô
_(cropped).JPG)
.jpg)
Roberta Metsola, przédniczka Eùropejsczégò Parlamentu
António Costa, przédnik Eùropejsczi Radzëznë
Ursula von der Leyen, przédniczka Eùropejsczi Kòmisje.jpg)
.jpg)
.svg){kind=small}
Belgiô, 
Néderlandzkô, 
Luksembùrg, 
Dëńskô, 
Irlandzkô, 
Wiôlgô Britaniô*
Greckô
Pòrtugalskô
Óstriackô, 
Fińskô, 
Szwédzkô
Cyper, 
Czeskô, 
Estoniô, 
Lëtewskô, 
Łotwa, 
Malta, 
Słowackô, 
Słoweńskô, 
Madżarskô
Bùłgarskô, 
Rumùńskô
Chòrwackô
Albańskô
Bòsniô i Hercegòwina
Grëzóńskô
Mòłdawiô
Czôrnogóra
Nordowô Macedoniô
Serbskô
Tëreckô
Ùkrajina
Kòsowò*
.jpg)
Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele
Eùropejskô Kòmisjô
Greńca Pòlsczi i Niemiecczi
Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele
Commons: Eùropejskô Ùniô – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons