Biôłi kléwer

Grądkò

Lëst

Biôłi kléwer (Trifolium repens L.) – gatënk wielelatny roscënë słëchający familie bòbòwatëch. Pòchôdô z òbrëmiów Eùropë, Azje, nordowi Africzi, rozkòscerził sã téż w Aùstralie, Nowi Zélandie a Westrzédny Americe. Je ùprôwióny we wiele òbéńdach swiata. Na Kaszëbach pòwszechny na nôtërnëch stanowiszczach, le je téż hodowóny.

Mòrfòlogiô

Palczëca

Kòscerzącô sã, ò dłużawie do 45 cm, bez lëstów, głôdkô i pôłnô. Rozmieje sã zakòrzeniac.

Lëstë

Trzëlëstkòwé, długòògónkòwé, òdwrotno jajowaté, ze ząbkòwónyma rańtama. Na górny stronie lësta to dô widny płachc ò sztôłce pòdkòwë. Òb wieczór lëstczi skłôdają sã wertikalno do górë. Mô jajowaté, plewòwaté przëlëstczi zakùńczoné wërostkã i we wikszoscé zrosłé w rérkã òbjimającą palczëcã.

Kwiatë

Kùglastô główka wërôstającô na dłudżim téblu, to dô w ni 40-80 cëzopisznëch mòtilkòwëch kwiatów. Rérka kòrunë je krótszô nigle kòl łąkòwégò kléwra. Farwa biôłô do kremòwi.

Brzôd

Dwa-sztërësemienny, wëdłużony, łôtwie pãkający strãk. Semiona drobné, ò sercowatim sztôłce i jasno- abò cemnożôłti farwie, z łiskã.

Kòrzéń

Roscëna snôdkò zakòrzenionô, ò wielnëch przëbëcznëch kòrzeniach.

Biologiô i ekòlogiô

Bëlëna, hemikriptofit, tãchniolubnô roscëna. Sedlëszcza: wédë, pażëce, latówczi. W rólnëch ùprawach, òsoblëwie warzëwów i na trôwnikach biwô parłãżnym, drãdżim do znikwieniô chwastã. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów charakteristiczny gatënk dlô Ass. Lolio-Cynosuretum. Kwitnie òd maja do séwnika, pò przekwitnienim kwiatë brunieją. Zapiszóné są przez brzmiôle abò jiné pszczołë. Semiona są rozséwóné przez zwierzãta (zoòchòriô) – pò przéńdzenim przez jichny jôdny ùkłôd nie tracą ùmiejãtnoscë klëcégò sã.

Ùżëcé

• Pôsnô roscëna. Nalôżô sã w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie. Je jedną z nôwôrtniészich wédowëch roscënów, mô wiele biôłtka i baro długò je miãsatô. Je wëtrzëmałô na przëgrëzanié a deptanié. Dzãka rozłogóm flot zafùlowiwô wëdeptóny flach. Nie nadôwô sã ale do ùprawë jakno samòstójnô pôsnô roscëna przez za nisczi rost ùniemòżebniwający kòsbã. Biwô ale pòdséwónô w zbòżach na midzëplón i w mieszónkach w zelonëch rëmach.

• Lécznô roscëna. Zelarską doczëzną są kwiatë (Flos Trifolii albi) zbiéróné ò kwitnienié. Są òne skłôdnikã zélnëch mieszónków brëkòwónëch procëm reùmie i artretizmòwi; wëwarów z kwiatów brëkòwónëch przë reùmie, artretizmie, gripie, przeznobieniach, białczich chòroscach; do kąpielë z dodôwkã nôparu z kwiatów w reùmaticznëch chòroscach i w zapôlnëch stanach żëłów.
• miododajnô roscëna. Je bëlną miododajną roscëną. W òdróżnienim òd łąkòwégò kléwra zapiszónégò przédno przez brzmiôle, nektar biôłégò kléwra je òsygalny téż dlô miodnëch pszczołów, jaczich jãzëczczi są krótszé nigle kòl brzmiôlów. Miodowô wëdatnosc zwiarto rostącégò biôłégò kléwra òsygô 100 kg/ha.
• Przódë z ji kwiatów zwëskiwónô bëła żôłtô farwa do farwòwaniô sztofów.