Łąkòwi kléwer

Łąkòwi kléwer^[1] (Trifolium pratense L.) – gatënk roscënë z familie bòbòwatëch. Wëstãpiwô w całi Eùropie, we westrzédny Azje a nordowi Africe^[2]. Òsta nôtëralizowónô i je hodowónô téż w Aùstralie a òbù Amerikach. Na Kaszëbach je pòwszechną roscëną.

Mòrfòlogiô

Palczëca: Pòdnôszającô sã abò zniosłô ò dłużawie do 50 cm. Je włosatô i colemało czerwionawô.

Lëstë: 3-lëstkòwé, jajowaté abò elipticzné, głôdkò zakùńczoné lëstczi, wic plachcaté. Kòl nôsadu lëstów to dô włosaté i szpëcasto zakùńczoné, plewòwaté przëlëstczi, czãsto zrosłé z lëstowim ògónkã.

Kwiatë: Mòtilkòwé, jasnolilewé, pôchnącé, w kùglastëch abò jajowatëch główkach, jaczé wic dô pò dwa na sztrąplu. W 10-nerwòwi i bùten włosati rérce czelëcha to dô piestrzéń włosków.

Brzôd: Môłi strãk z blós jednym semieniã bënë.

Kòrzéń: Mô pôlowi kòrzéń sygający nawet do 1,5 m w zemiã. W nadwiérzchniowi wiôrszce zemie twòrzi wielné i dłudżé rozkòscérzenia.

Biologiô

Bëlëna. Kwitnie òd maja do séwnika. Do pòwstaniô brzadu to mùszi dac krziżewé zapiszenié. Szlëgnąc je mògą blôs bączi ò dłudżim gãbnym aparace, przédno brzmiôle. Miododajnô roscëna. Jiné òwadë, ni mògącë doprzińc do nektaru przez gôrdzel kòrunë i długą ji rérkã, czãsto wëgrizają z bòkù kòrunë dzurã i wëpijają nektar niedokònywającë zapiszeniô. Po przekwitnienim schnie. Lëczba chromòsomów 2n=14.

Ekòlogiô

Sedlëszcza: Kòsné pażëcë, latówczi, pòla, jasné lasë, ùjné zemie, trôwiasté place. Hemikriptofit. W klasyfikacje roscynnëch zbiorowiszczów charakteristiczny gatënk dlô klasë (Cl.) Molinio-Arrhenatheretalia. Nadmòrsczi pòdgatënk T. pratense ssp. maritimum (syn. T. pratense var. villosum) je charakteristicznym gatënkã dlô Cl. Molinio-Arrhenatheretea, All. Koelerion albescentis, Ass. Trifolio-Anthyllidetum maritimae^[3]. Semiona rozséwóné są przez wiatr.

Ùżëcé

Pôsnô roscëna ò wiôldżi zamkłoscë biôłtka i mineralnëch solów^[4]. Ùprôwiónô bëła ju w XI w., równak na wikszą skalã dopiérkù òd XVIII stalatégò. Je w rejestrze rolniczich roscënów Eùropejsczi Ùnie i je jedną òd spòdlowëch bòbòwatëch roscënów hodowónëch na fùter.
Jôdnô roscëna: jesc mòże wszëtczé partë roscënë (kòrzenie pò warzenim)^[5].
W lëdowi medicynie przódë bëła léczną roscëną. W ji zelim a grądkach Herba, Flos Trifolii pratensis to dô glikòzydë i flawònojidë. Brëkòwónô bëła jakno wëkaszlowny ë mòczopãdny métel^[4].

Przëpisë

↑ Dzekanowsczi, P. Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach, Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [przëstãp 2010-02-22].
↑ Matuszkiewicz, W. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4. (pòl.)
1 2 Nawara, Z. Rośliny łąkowe. Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN 978-83-7073-397-1. (pòl.)
↑ 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść) [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] (pòl.)

Bùtnowé lënczi

Commons: Łąkòwi kléwer – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

[1] Dzekanowsczi, P. Vademecum kaszubskie. Przyroda n Kaszubach. Roda na Kaszëbach, Gduńsk 2022, ISBN 978-83-67683-01-2

[grin-2] Germplasm Resources Information Network (GRIN). [przëstãp 2010-02-22].

[3] Matuszkiewicz, W. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4. (pòl.)

[A-4] 1 2 Nawara, Z. Rośliny łąkowe. Warszawa, 2006, Oficyna Wyd. MULTICO. ISBN 978-83-7073-397-1. (pòl.)

[5] 13 kwiatów, które można zjeść (i dobrze na tym wyjść) [online], www.polityka.pl [przëstãp 2016-05-13] (pòl.)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]